Axên bênav û şîna bêdawî

• Gora bêkesan, ne tenê cihê laş e ku binê axê li wan hatiye nuxumandin; di heman demê de cihê hafizeyên bênasnamekirî, vegêranên ku tê xwestin ji nexşeyê bibin û çîrokên mirovan ên ku ketine nava bêdengiyê ye. Ev nuxumandina axa sar û bênav ku nav û dîrokek lê tune ye, wan şikestinan temsîl dike ku dîroka fermî dixwaze bide jibîrkirin, lê hafize bi inad diparêze.

Kurdistan LEZGIYEVA

Çîroka gerîlayên ku di rêya bawerî, îdeal û çîrokên jiyana xwe de derketine çiyê, bûne parçeyek ji pêvajoyên pevçûnî û şer û di dawiyê de li gora bêkesan hatine veşartin jî di vê hevkêşiya bênavî û bêdengiyê de şekil digire. Rêbazeke edebî lê binêrin, darikekî gorê yê kireçkirî û hejmarkirî, biyografiya mirovekî tevahî dadixîne jimareke tenê. Lêbelê di çavên xweza û axê de ti beden "bênav" nîne. Bedenên ku piştî jiyaneke li lutfên çiyan derbas bûyî, di navbera blokên betonî yan rêzên gorên bênasname de hatine hiştin; raste rast di nava enîya di navbera polîtîkaya "tune dihesibîne" ya aqilê dewletê û daxwaza "bîranîn"ê ya hafiza mirovî de cih digirin. Ev axên ku dikişînin û dayikek, birayek an hevalek nikare bibîne, ziyaret bike û li ser şînê bike, di hafiza kolektîf de valahiyeke kûr û bendewariyeke bêdawî diafirînin.

Kevneşopiya şînê girtina li pey mirovekî û veguherandina vê şînê ji bo rîtueleke hevgirtî, yek ji hêmanên çandî yên herî bingehîn ên mirovahiyê ye. Gor, pira dawî ya di navbera yên sax û yên çûyî de ne; cihê dawî ne ku şîn dikare lê bibe xwedî beden. Gora bêkesan ev girêdana cihanî qut dike. Veqetandina gerîlayan li vir, ne tenê encama mirineke fizîkî ye, di heman demê de encama tunebûneke sembolîk û hewldana jêbirina bîranînê ye. Jimareke ku dikeve şûna navî, mafê şînê ku ji destê malbatê tê stendin û nediyarî, mirinê vediguherînin pêvajoyeke bêdawî.

Ev rewş di asteke edebî de rewşa "Arraf"ê ye. Ev bedenên ku di hembêza ba û baranê de bênav dirêj bûne, ji aliyekî ve dibin sembola têkoşîn û trajediyê, ji aliyê din ve jî ruyê reş û bêbext ê şer nîşan didin. Zimanê şer mirovan kategorîze dike, ji hev du qut dike û bêqîmet dike; lê zimanê mirinê wekhev e. Li gora bêkesan ba, bêyî ku binêre ka kî li kîjan alî miriye, bê rawestan dipeke. Lê rexa her bedenê ku di wê axê de tê veşartin, hêviya malbatekê, şahidiya serdemekê û hevoka dawî ya çîrokekê jî di bin axê de dimîne.

Li cihê ku kevir bêdeng in, çîrokan edebiyat û hafize dest bi axaftinê dikin. Her rêzika ku li pey yên di gora bêkesan de hatine veşartin tê nivîsandin, li dijî jibîrkirinê bendek çêkirî ye. Dema ku ji îdeolojiyan, ritorîkên polîtîk û zimanê req ê şer re bê paqijkirin, tişta ku li dû dimîne; jiyaneke mirovî ye ku li çiyê, li gund an di rê de bi dawî bûye. Ew jiyan ku bi biryar, kelecan, şikestinên hêviyan û di dawiyê de bi rêzek gora sar hatiye temamkirin.

Wekî encam, nîşaneyên bênav ên di gora bêkesan de, di wijdanê civakê de birîneke kûr in. Şiyana welatekî yan erdnîgariyekê ya bi rûbirûbûna paşeroja xwe re, rasterast bi gerdûnîbûna mafê şînê û rêzgirtina li bîranîna mirî re têkildar e. Gorên gerîlayan ên ku hatine bênasnamekirî, di herikîna dîrokê de tenê wek hejmar bimînin jî; di çavên edebiyat, felsefe û wijdanê miroviyê de dê bibin şahidên bêdeng ên heqîqetê, çîrokên windabûyî û lêgerîneke bêdawî...