Di bin sîya çiya û ba de: Bûyîna jin li Başûrê Kurdistanê

Kurdistan LEZGIYEVA nivîsand —

Sêşem 17 Mijdar 2026 - 07:30

Kurdistan LEZGIYEVA

Erdnîgarî, çiqas qederek be jî, bi qasî wê rewşeke ruhî ye; mîhreke neqetandî ye ku dixe nava deng, nêrîn û gavên mirov ên li ser axê. Li Başûrê Kurdistanê ku lê zinarên bêhempa, çemên bi coş û axa dîrokê ya bi êşê avdayî digihin hev; bûyîna jin, hem bi nexşeya sirûdên herî kevnar ve hatiye xemilandin, hem jî berxwedaneke bi rûmet e ku serî li ber bayê hildaye.

Jin li Başûrê Kurdistanê, wekî laleyeke çolê ye ku di bin sîya Çiyayên Zagrosê de şîn hatiye; hem nazik e û hem jî ewqas serhişk e ku serê xwe ji nava ziran û keviran derdixîne... Jina ku di saetên destpêkê yên sibê de li kolanên sar ên Silêmaniyê, li quntarên Kela dîrokî ya Hewlêrê an jî li gundên herêmê yên bi bêhna kerpîç şiyar dibe; mîmariyeke bêhempa ye ku jiyanê hildigire ser milê xwe.

Destên wan, hem li bereketa axê digerin û hem jî çîrokên xemgîn ên demên borî tînin roja îroyîn. Bi fîstanên xwe yên rengîn û puşiyên bi bisk yên li ser serê xwe, ew paleta rengan a zindî ya vê erdnîgarîya kevnar in. Lê belê, li pişt vê rewşa estetîk kûrahiyek heye ku di nav zerziba êş û têkoşînê de derbas bûye.

Avhewa ya êş û hêvîyê

Li Başûrê Kurdistanê bûyîna jin, ceribandina bi bîra dîrokê re ye. Di duayên dayikan de wêranbûna Helebceyê, siya Enfalê û şopên tozî yên rêyên koçberiyê hene. Her jina Kurd, bi rengekî bîranîneke veşartî ya axê ye. Van jinên ku zarokên xwe dan ber bayê û malbata xwe xistin stûyê xwe û çiya derbas kirin; qîrîna herî bilind a bêdengiyê bilind kirin.

Lê ev erdnîgarî ne tenê cihê şînê, di heman demê de dergûşa ji nû ve jidayikbûnê ye. Jinan, ji enqaza malên hilweşiyayî hêvî dihûnin û bi lorîkên li ser zimanê xwe azadiya sibehê ji zarokên xwe re vedibêjin. Dilê wan, her çend mîna pelên ku di payîzê de diweşin hilweşiyabe jî, her bihara ku nêrgiz li quntarên Zagrosê vedibin, zane ku ji nû ve şîn bibe.

Gulî û baskên li ber deriyê modernîteyê

Îro li Başûrê Kurdistanê kolan, zanîngeh, atolyeyên hunerê û korîdorên meclisê bi dengê lingên jinan dilerizin. Jina Kurd a ku di navbera mertala tûj a kevneşopiyê û bayê cîhana nû de nasnameya xwe ji nû ve dinivîse; bi destekî stranên demên bihûrî digire û bi destê din deriyên pêşerojê vedike.

Ev jinên ku di wêjeyê de, di helbestê de, di siyasetê de û di her qada jiyana civakî de cih digirin; rolên pasîf ên ku dîrokê li wan pêçabû perçe perçe dikin. Ew ne tenê fîgurek an jî qurbaniyek in; berevajî vê, ew çêkerek in ku çarenûsa xwe bi destên xwe dinivîsînin.

Kokên berxwedanê yên ku ji bîra êş tên

Nîvê sedsala bîstî û bi taybetî di demên dawî, li cografyaya Kurdan bi rengên herî giran ên êşê hatin nivîsandin. Komkujiya Helebceyê, operasyonên Enfalê, gundên hatine şewitandin û koçberiya neçarî... Di nava vê tabloya tarî de jin bûn lehengên ku jiyana di bin enqazê de mabû ji nû ve hûnandin.

Dayikên ku zarokên xwe, hevserên xwe û axa xwe winda kirin; şîna xwe nekirin bêdengî û ew vegerandin zimanê berxwedanê. Van jinên ku di rêyên koçberiyê de zarokên xwe parastin û di konan de jiyan ji nû ve ava kirin, bi vîna xwe ya jiyanê tovên ewil ên berxwedanê avêtin. Hêsirên wan bi demê re bûn bîranîneke kolektîf û hişmendiyeke berxwedanê ya ku nayê hejandin.

Li Başûrê Kurdistanê jinbûn, li lûtkeya çiya xwedî çavên bazan bûn e. Ew bi qasî têlên kemanê yê xemgîn kûr e û bi qasî çinareke ku li ber bahozê serî hildaye xwedî kok e. Çîroka wan ne tenê sînorê erdnîgariyekê ye; ew dijberiya herî bedew û bi rûmet e ku ruhê mirov li dijî koletiyê pêşkêş dike.

 

parvê bike

   

Yeni Özgür Politika

© Copyright 2026 Yeni Özgür Politika | Mafên belavkirinê parastî ne.