- Cîhana hundirîn a mirov avahîsaza bêdeng ê jiyanê ye. Jiyana mirovan tenê ne parastina hebûna biyolojîk e. Jiyan tê wateya ku meriv bikaribe bifikire, hîs bike, li wateyê bigere, hez bike, biafirîne û tevî hemû zehmetiyan hêviya pêşerojê hilgire. Her yek ji van taybetmendiyan bi cîhana giyanî ya mirov ve girêdayî ye.
ADAR JIYAN
Her çendî ku tenduristiya laşî bingeha xuya ya jiyanê pêk tîne jî, tenduristiya derûnî avahiyek nedîtî diafirîne ku diyar dike ka mirov çawa cîhanê dibîne û ew çawa bi xwe û yên din re têkilî datîne. Ji ber vê yekê, tenduristiya derûnî tenê ne beşek ji jiyana mirovan e, hêmanek bingehîn e ku bandorê li hemî warên jiyanê dike.
Tenduristiya derûnî nayê vê wateyê ku kesek qet xemgîn nebe, netirse, hêrs nebe, an jî her gav kêfxweş be. Berevajî vê, tenduristiya derûnî tê vê wateyê ku meriv bikaribe hestan hîs bike dema ku bi êşa neçar a jiyanê re rû bi rû bimîne, bi zehmetiyan re mijûl bibe, dema ku hewce be alîkariyê bixwaze û li gorî şert û mercên guherbar xwe biguncîne. Hêza giyanê mirovan qet ne di şikestina derûnî de ye, di têgihîştina cihê ku ew şikestin heye de, di şiyana ji nû ve entegrebûnê de ye. Lêkolînên zanistî têkiliyek xurt û dualî di navbera tenduristiya derûnî û laşî de nîşan didin. Laş û hişê mirov ne du pergalên serbixwe ne, avahiyek holîstîk in ku di têkiliyek domdar de ne. Rewşa me ya hestyarî bi pergala demarî, hormon, pergala parastinê, şêwazên xewê û pêvajoyên cûrbecûr ên fîzyolojîk ve girêdayî ne.
Bêhntengiya demdirêj dibe sedema nexweşiyên xewê, westandinê, zehmetiyên balkişandinê û hin pirsgirêkên tenduristiya laşî ya bi domandina bersiva bêhntengiyê ya laş bi berdewamî çalak e. Bi heman awayî, nexweşiyên kronîk, êş û sînorkirinên di tevgera laşî de bandorek neyînî li ser rewşa derûnî ya mirov dikin. Lêbelê, ev têkilî nayê wê wateyê ku her pirsgirêkeke derûnî rasterast dibe sedema nexweşiyek laşî, an ku her nexweşiya laşî ji sedemek e derûnî derdikeve. Ya girîng li vir ew e ku mirov tenê wekî laşekî ji organan pêk tê an jî hişekî ku tenê ji ramanan pêk tê nebîne.
Mirov bi aliyên biyolojîkî, psîkolojîk û civakî tevahîyek e. Ji ber vê yekê, divê xizmetên tenduristiyê jî, vê tevahîbûnê li ber çavan bigirin. Çawa ku di dermankirina nexweşiyek laşî de paşguhkirina hewcedariyên derûnî ne temam e, dema ku pirsgirêkek derûnî tê nirxandin, paşguhkirina şert û mercên laşî û jîngeha jiyanê ya mirov jî bi heman rengî ne temam e.
Tenduristiya derûnî faktorek girîng e ku rasterast bandorê li şiyanên raman û biryardanê yên mirov dike. Hevsengiya hestyarî alîkariya kesan dike ku bûyeran bi awayekî rasttir binirxînin, vebijarkên cûda bidin ber hev û encamên kiryarên xwe pêşbînî bikin. Berevajî vê, fikara dijwar, bêhntengiya giran, an nîşanên deprêsyonê pêvajoyên baldariyê û biryardanê asteng dikin. Mirov tenê ne ew hebûn e ku bertek nîşanî bûyeran bide; ew di heman demê de wateyekê dide wan. Heman zehmetî, ku ji hêla kesekî/ê ve wekî astengiyek nederbasbar tê dîtin, dibe ku ji hêla kesekî/e din ve wekî derfetek ji bo fêrbûn û guhertinê were dîtin.
Gelek pêker/faktor tevlî van cûdahiyan dibin ku di nav de taybetmendiyên kesayetiyê, ezmûnên berê, piştgiriya civakî, şert û mercên aborî û rewşa derûnî jî hene. Ji ber vê yekê, parastina tenduristiya derûnî, ji bo pêşîgirtina nexweşiyê tenê ne hewldanek e. Ew di heman demê de pêvajoyek e ku piştgiriyê dide hişmendiya xwe, pirsîna ramanên xwe, têgihîştina hestên xwe û rêberiya jiyana xwe bi hişmendîtir dike. Her ku kesekî/e ku bêtir bi cîhana xwe ya hundirîn nasdar dibe, li hemberî tevliheviyên cîhana hundirîn pêşxistina helwestên birêkûpêktir nîşan dide.
Jiyana mirovan hem şahî û xemgînî, hem jî aştî û fikaran dixwe de dihewîne. Xemgînî li hemberî windakirinê, tirsa ji ber nezelaliyê û hisandina hêrsê ya li hemberî neheqiyê beşên xwezayî yên ezmûna mirovan in. Hebûna van hestan tenê nexweşiya derûnî nîşan nade. Pirsgirêka rastîn ew e ku hest çiqas bandorê li jiyana mirov dikin û ew wisa têne birêvebirin. Di civakê de, em carinan rastî helwestên xelet tên; wekî veşartina xemgîniyê, mandelekirina tirsê, an jî dîtina daxwaza alîkariyê wekî qelsiyekê tên dîtin. Lêbelê, bi berdewamî tepeserkirina hestan a ji bo ku hewcedariyên xwe nas bike û çareseriyên guncaw yên ku ji bo pirsgirêkên xwe pêş dixe, zehmetiyan derdixe. Gihiştina hestyarî ne li ser hisandina tiştekî ye, li ser şiyana fêmkirina tiştekî ye ku mirov hîs dike û bersivek guncaw dide. Di vî warî de, hişmendî, ragihandina saxlem, çalakiya laşî ya birêkûpêk, bi bêhnvedan û têkiliyên bi mirovên pêbawer re piştgiriyeke girîng pêşkêş dikin. Lêbelê, Şêwirmendiya ku xwe naspêre hewldanên kesane ji bo nîşanên derûnî yên ku demek dirêj berdewam dikin, jiyana rojane têk dibin. Şêwirmendiya psîkolojîk, psîkoterapî û ger hewce be, dermankirina psîkiyatrîk rêbazên piştgiriyê yên zanistî ne ku li gorî hewcedariyên kesane tên bikaranîn.
Mirov ew heyîn e ku di nav têkiliyên civakî de xwe pêş dixe. Girêdanên pêşîn ên ku di nav malbatê de çêdibin, şêwazên tevgerî yên ku di zarokatiyê de têne dîtin, jîngeha dibistanê, hevaltî û pejirandina civakî bandoreke girîng li ser pêşkeftina psîkolojîk dikin. Têkiliyên ku tê hestên ewlehiyê di xwe de dihewînin ji kesên din re dibin alîkar ku ew xwe biqîmet hîs bikin û di rûbirûbûna zehmetiyan de piştgiriyê bibînin. Berevajî vê, tundûtûjî, paşguhkirin, şermkirina domdar, cudakarî, tenêtî û bêewlehî zerarê didin rehetiya mirov a derûnî. Bi taybetî girîng e ku hewcedariyên hestyarî yên zarokan werin naskirin, jîngehên ewle werin afirandin ku ew bikaribin xwe îfade bikin û piştgiriyeke pisporî bistînin. Behreyên birêkûpêk ên ku di zarokatiyê de hatine bidestxistin, di salên paşîn ên jiyanê de roleke gitîng a parastinê dilîzin. Aliyê civakî yê tenduristiya derûnî bi awayekî serbixwe di jîngeha kesane de cih nagire. Şert û mercên wekî xizanî, bêkarî, bêewlehî, şer, koçberî û dûrketina civakî barê psîkolojîk li ser kesan zêdetir dikin. Ji ber vê yekê, ne tiştekî dadmemd e ku berpirsiyariya parastina tenduristiya derûnî tenê li ser milên kesê/nexweş daynin. Şert û mercên xebatê yên saxlem karûbarên tenduristiyê yên gihîştî, cîhên jiyanê yên ewlemend û torên hevgirtina civakî yên bihêz jî hin pêkhateyên bingehîn ên rehetiya derûnî ne.
Parastina tenduristiya derûnî ne tenê veberhênanek di jiyana mirov de ye, di heman demê ji bo pêşeroja hevpar a mirovahiyê derbirîneke rêzgirtinê ye. Kesên ku qîmetê didin cîhana xwe ya hundirîn, nirxê jiyanê kûrtir fam dikin û civateke ku qîmetê dide ruhê mirovan deriyê pêşerojek dadperwertir, hestiyartir û jiyanîtir vedike.
