Di bîra rêhevalên xwe de Şehîd Deştî

• Rêhevalên Şehîd Deştî Bagok diyar kirin ku ew ê Deştî her di bîra wan de zindî bimîne û wiha gotin:" Li wateya li pişt tiştên xuya digeriya. Zanîna ramanekê têrê nedikir; dixwest wê bi jiyanê ve girê bide. Ji ber vê yekê, axaftina bi wî re dibe sedem mirov ramanên xwe ji nû ve binirxînin. Hevaltiya wî hevgirtinek bû, ji bo têgihîştin û pêşxistina hevdu cîh vedikir."

Mesut Atalan, ku li navçeya Midyadê ya Mêrdînê ji dayik bû, piştî koçberiya malbata xwe ya ji bo Ewropayê, ji çalakiyên xwendekarî û ciwanan ên di Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê (YXK) de ber bi Qendîlê ve çû. Mesut Atalan di sala 2011'an de bi navê kod Deştî Bagok tevlî refên PKK'ê bû û di sala 2014a'n de di dema êrîşên DAIŞ'ê yên li ser Êzidiyan de derbasî Şengalê bû. Di 5'ê Hezîrana 2024'an de li Qendîlê di êrîşeke hewayî de şehîd bû û hevalên wî yên ku pê re têkoşîn kiribû, wî bi bîr tînin. Hevkarên wî yên zanîngehê Xatun, Gamze û Ufuk wî bi dilşadî, aramî û hewesa wî ya ji bo fêrbûnê bi bîr tînin.

Xwediyê ramaneke kûr

Ufuk diyar kir ku Şehîd Deştî di warê ramanê de xwediyê kûrahiyekê bû û wiha got:” Hin kes bêdeng dikevin jiyana me. Pêdivîya wan bi axaftinên dirêj nîne da ku xwe bidin nasîn an jî bi tevgerên berbiçav nîne da ku hebûna xwe bidin hîskirin. Bi demê re, em fêm dikin ku heta awirên wan, gotinên wan, an jî bêdengiya wan jî şopek li ser bîranînên me dihêle. Mesut yek ji wan kesan bû. Ez rojên pêşîn ên ku ew tevlî me bû bi bîr tînim. Heta wê demê jî, min hîs kir ku ew xwedî kûrahiyek li gorî temenê xwe yê ciwan e. Reftarek aram hebû. Ew zêde nediaxivî, lê heta bêdengiya wî jî tiştek vedigot. Mirov di hebûna wî de xwe aram hîs dikir. Baldariya ku wî dema guhdarîkirinê nîşan dida, paqijiya ku wî di nêzîkbûna mirovan de nîşan dida, bes bûn ku karakterê wî vebêjin. Di Mesut de esilzadehiyek hebû. Ew ciwan bû, lê fikarên ciwaniyê hilnegirt. Kûrahiya ramanên wî û şehrezayiya di bêdengiya wî de bandorek mayînde li ser kesên ku wî nas dikirin hişt.”

Hêviya me bi hev re xwedî kir

Ufuk bi lêv kir ku wan bi hev re hêviyek xwedî kirine û wiha dewam kir:"Dema ku ez li ser çalakiyên xwendekar û ciwanan ên me bi hev re di nav Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê (YXK) de di navbera salên 2007 û 2011'an de pêk anîn difikirim, kelacana wan rojan di hundirê min de ji nû ve geş dibe. Dema ku em di korîdor û baxçeyên kampusan de dimeşiyan, çavên me bi berdewamî li derdorê digeriyan. Me li xwendekarên ku nêzîk dibûn dinihêrî, ji hev dipirsî, 'Ma ev xwendekarekî Kurd e ku tê?' Carinan me hewl didan ku ji meşek, nihêrînek an sohbetekê tiştekî fam bikin. Ji serê sibehê heta derengiya şevê, em bi heman pirsan re mijûl dibûn: Em çawa dikarin karê xwe berfireh bikin? Em çawa dikarin xwendekarên Kurd bînin cem hev? Em çawa dikarin li vir rêxistinek mayînde û xurt ava bikin? Kelecan, westîn û hêviya wan rojan hîn jî di bîra min de zindî ne. Em westiyayî bûn, lê me dev jê berneda. Her kesê ku me pê re hevdîtin kir, her gavek ku me avêt û her girêdanek ku me çêkir, beşek ji hêviya ku me hewl da biafirînin bû. Mesut, di nav vê dijwarîyê de, dem jî ji bo xwendin û fikirînê dît. Parastin û analîzên Rêber Apo her tim di destên wî de bûn. Dixwest baweriya xwe ya bi welatparêziyê bi kûrahiya îdeolojîk û felsefî xurt bike. Dixwend, difikirî û pirs dikir. Xwesteka wî ya fêrbûnê qet kêm nedibû. Dema ku li ser mijarekê nîqaş dikir, bi tiştên dihatin gotin razî nedibû; hewl dida kûrtir bikole. Li wateya li pişt tiştên xuya digeriya. Zanîna ramanekê têrê nedikir; dixwest wê bi jiyanê ve girê bide. Ji ber vê yekê, axaftina bi wî re dibe sedem mirov ramanên xwe ji nû ve binirxînin. Hevaltiya wî hevgirtinek bû, ji bo têgihîştin û pêşxistina hevdu cîh vedikir."

Rojên kampusê

Ufuk bal bir ser rojên kampusê û wiha pê de çû:"Di nav gelek çalakî, meş û çalakiyên em bi hev re beşdar bûn de, greva birçîbûnê ya me li kampusa Zanîngeha Bochumê lidar xist, di dilê min de cihekî taybet digire. Di Nîsana 2007'an de, me li Strasbourgê ji bo protestokirina şert û mercên tecrîda li ser Rêber Apo dest bi greva birçîbûnê kir û di gulanê de bi dawî bû. Me bi rojan li kampusê çalakiyek hevgirtinê lidar xist da ku piştgiriyê bidin vê yekê. Ew roj dijwar bûn. Me rewşa hevalên xwe yên li Strasbourgê şopand, yên ku ji jiyana wan bi fikar bûn. Me her tiştê ji destê me dihat kir da ku dengê wan li bajar û zanîngeha me were bihîstin. Bi fikarên zêde, me ji hev pirsî: Em dikarin çi bikin? Em çawa dikarin bigihîjin bêtir mirovan? Konê me li navenda kampusê danî zû bal kişand. Di sermayê de, me piştgiriya exlaqî da hev, nîqaşên dirêj kirin û bi hezaran belavok belav kirin. Me hewl da ku em bi qasî pêkan be ji gelek kesan re qala tiştê diqewime bikin. Mesut dê bi saetan li ser standa li ber kon bi xwendekaran re biaxiviya. Hin kesan bi awayekî matmayî wiha dipirsîn: 'Ma hûn dîn in? Çima hûn bi rojan xwe birçî dihêlin?' Wî bi sebir guh dida wan. Bêyî ku hêrs bibe, kesê din biçûk bixe, an dengê xwe bilind bike, wî rave dikir ka çima em li wir bûn. Wî ji baweriyên xwe tawîz nedida û rêzgirtina xwe ji bo kesê ku pê re diaxivî winda nedikir. Wî dizanibû çawa dema şîrovekirinê guhdarî bike û çawa dema ku hewl dide razî bike fêm bike. Dilsozî û sebra wî dihişt ew bi mirovan re têkiliyê dayne. Di helwesta wî de nazikiyek hebû ku bihêle ew rastiyê bêyî zirarê bide kesî vebêje."

Riya ber bi çiyan ve

Ufuk bal bir ser rojên ber bi çiyan ve û wiha got:"Rojekê me nûçeyek wergirt ku ew tevlî refên gerîla bûye. Ew çûye çiyayên wî hîs dikir ew cihê wî ye, li pey azadiyê çû. Dema ku min nûçe bihîst, fikra min a yekem ew bû ku divê ew çiqas bextewar be. Bi qasî ez wî nas dikim, ev biryarek ji nişka ve nehatiye dayîn bû. Ew encama salan xwendin, fikirîn û pirsînê bû û hesreta wî di hundurê xwe de xwedî kiribû. Di salên piştre de, min di her fersendê de ji hevalên xwe li ser wî dipirsî. Min dixwest bizanim ew çawa ye, çi dike û ew çawa xwe pêş dixe. Min ji kesên ku wî nas dikirin gotinên wekhev bihîstin: Ew pir kedkar bû, wî xwe baştir kiribû, ew ji hêla gel ve dihat hezkirin. Hevalên wî li wî digeriyan, wan rêz li wî digirtin. Bi bihîstina van tiştan ez bi kêfxweşiyek bêdeng têr kirim. Piştre me nûçeya şehadeta wî wergirt. Ne gengaz e meriv pêşwext bizanibe nûçeyek dê di dilê mirovekî de çi valahiyekê çêbike. Min texmîn nedikir windakirina Mesut dê min ewqas bihejîne. Lê ez ne tenê bûm ku min ev êş hildigirt. Hevalên me yên ku bi wî re heman serdemê parve dikirin, yên ku di heman projeyan de li kêleka hev rawestiyan, yên ku heman hêviyan parve dikirin, ji nişkê ve di bêdengiyek kûr de man. Hin ji me êşa xwe ji xwe re dihiştin, hinên din jî bi hev re telefon dikirin û dirêj diaxivîn. Me rojên berê bi bîr anîn, li ser Mesut axivîn. Em vegeriyan demên ku em bi hev re dikeniyan dema ku wî çîrokek vedigot. Carinan me peyvên ku bibêjin nedîtin û me xwe di nav hêstiran de didît. Me hewcedarî dît em bi bîr bînin, parve bikin û hevdu bigirin."

Şopa di bîra me de ma

Ufuk da zanîn şopa Şehîd Deştî her di bîra wan de û wiha pê de çû:"Mesut ne tenê yek ji wan kesan bû ku di jiyana me de cih girt. Ew bi salên herî xweşik û watedar ên ciwaniya me ve girêdayî bû, bi hewldana ku me bi hev re kir, hêviyên ku me hilgirt û hevaltiya ku me bi hev re kir. Îro, gava ez li ser wî difikirim, ez wê serdema jiyana me jî tînim bîra xwe: korîdorên zanîngehê, belavokên me belav kirin, nîqaşên bi saetan, konê me di sermayê de danî, teşwîqa me da hev û baweriya me ku em dikarin cîhanê biguherînin. Rûyê wî yê aram ji van hemî bîranînan derdikeve holê. Hewesa wî ya ji bo fêrbûnê, nermiya wî di nêzîkbûna mirovan de nîşan da û biryardariya wî hilgirt dema ku di rêya wî bawer dikir de dimeşiya, ji nû ve zindî dibin. Îro, gava ez li ser te difikirim, Mesut, ez ne tenê li ser çûyîna te difikirim. Ez te dema ku tu sax bûyî tînim bîra xwe: kenê te, gotinên te, bêdengiya te û ramanên te ji me re vedigot. Piştî te, ne tenê êş ma; bîranînên bêhempa û hevaltiyek em ê di dilê xwe de bidomînin. Lê bîr tiştekî ecêb e. Carinan peyvek ku berî bi salan hatiye gotin tê bîra mirov. Awirek, kenek, meşek. Û ji nişka ve, çiqas dem derbas bibe jî, mirov hîs dike ku ew kes li kêleka wî ye. Tu dê di dilê me de bi vî rengî bijî. Tu dê bi demê re winda nebî; berevajî vê, tu dê di demên diyarkirî de dîsa xuya bibî. Em ê dîsa di korîdorek kampusê de, di bîranînek ji hêla hevalekî kevin ve hatiye vegotin, di wêneyekî ji ciwaniya me de bi te re hevdîtinê bikin. Carinan di nîvê nîqaşekê de, carinan di bêdengiya şevê de, dema ku em li ser rabirdûyê difikirin, em ê dengê te bi bîr bînin. Tu gihîştî çiyayên ku te bi salan bêriya wan dikir, axa te hîs dikir ku tu aîdî wan î. Niha gotinên te, jiyana û ramanên te parve kirine bi me re dijîn. Mesut tê wateya şad û bextewariyê. Hevalê min ê bedew, kî dizane, belkî rojekê em dîsa di bin asîmanekî azad de li wan çiyayên dûr ku te her gav bêriya wan dikir, bicivin. Heta wê demê, bi xatirê te. Aramiya te, şahî û kenê te dê bi me re bimîne. Navê te wê wekî bîranînek xweşik di dilê wan kesên ku ji te hez dikirin de bijî."

Ew ê her zindî bimîne

Xatun jî da zanîn ku ew ê Şehîd Deştî her di têkoşîna xwe de zindî bihêlin û wiha got:"Mesûd hevalek bû ku bi dilşadî û mîzaha xwe tevli jiyana me bû. Azadiya Kurdistanê di dilê xwe de hilgirt û nasnameya xwe ya Kurd-Êzîdî bi serbilindî û rûmet jiya. Ji bo Kurdistaneke azad canê xwe feda kir. Em bi hev re ji Bakurê Ren-Vestfalya'yê heta Afrîkaya Başûr çûn. Ew mîna roja Baçe ya Midyadê bû; derdora xwe ronî dikir. Giyanek wî yê hesas û jîr hebû ku qîmet dida mirovan. Bi saya empatiya xwe ya xurt, bi hêsanî bi her kesî re têkilî danî. Di sala 2010'an de, em bi hev re wekî şandeyek YXK (Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê) beşdarî Festîvala Ciwan û Xwendekarên Cîhanê li Afrîkaya Başûr bûn. Ji axaftina li ser Kurdistanê û têkoşîna azadiyê û nîqaşkirina van mijaran a bi mirovan re qet newestiya. Her wiha bi endamên şandeya Başûrê Kurdistanê re dostanî çêkir. Di van têkiliyan de hewcedariya Kurdistaneke yekgirtî û hevgirtî temsîl kir. Dostanî û nasînên jiyanî ava kir. Nasnameya wî ya Kurd-Êzîdî di helwesta wî ya li kêleka hemû gelên bindest, kesan û kesên ku azadiyê dixwazin de eşkere bû. Ew yekem ê şiyar dibû û yê dawîn diçû razanê. Baweriya wî bi Kurdistan û azadiyê hebû. Van mirovên bedew, şehîdên me, bi bedela jiyana xwe, têkoşîn kirin da ku em îro bi nasnameya xwe bijîn. Têgihîştina fedakariya tevgera azadiya Kurd û bi hezaran Kurdên ku beşdarî vê têkoşînê bûne îro ji her demê girîngtir e. Ez ecêbmayî namînim ku Mesud di rêwîtiya xwe ya dawî de li çiyayên azad ên Kurdistanê aramî dît. Spas dikim, Mesud. Spas. Em te ji bîr nakin. Heta roja ku em dîsa hev bibînin, ez soz didim te, heval, ez ê hemî kêliyên xweşik ên ku me parve kirine bi rûmet, serbilindî û rêzdarî di dilê xwe de hilgirim. Em ê te di têkoşîna xwe de zindî bihêlin. Bila serdema te herheyî be û bila Xizir hevalê te be."

Tu yê her tim di dilên me de bimînî

Gamze jî da zanîn ew ê Şehîd Deştî qet ji bîr nekin û wiha got:"Dîtina peyvên rast piştî windahiyek ku em bawer nakin pir dijwar e. Her çend min pêşbîniyek bêdeng hebû jî, piştrastkirina windakirina heval Mesud êşek kûr da me. Mesud heval û rêhevalekî dilşad û ji dil bû. Hêza wî ya herî mezin di aramiya wî de bû. Sebra wî ya bêdawî ew ji bo me hemûyan kir kesekî taybet. Bi saya wî, min Êzîdiyatî ji nêz ve nas kir û rêzgirtinek kûr ji bo vê baweriyê pêş xist. Mesud baweriya xwe di jiyan û kiryarên xwe de eşkere kir. Ji bilî xebata siyasî ya me bi hev re dikir, min şahidiya dilsozî û hevgirtina wî kir. Dema malbata min di demek dijwar re derbas dibû, ew bê dudilî li kêleka min bû, bi min re çû nexweşxaneyê. Ez ê tu carî piştgiriya ku wî di wê kêliya dijwar de da min ji bîr nekim. Ji sala 2009'an û pê ve, Mesud yek ji wan kesan bû ku em her gav dikarin di YXK (Yekîtiya Xwendekarên Kurdistanê) de pê bawer bin. Me bi hev re gelek caran sohbetên dirêj kirin, serlêdanên ji bo xwepêşandanan amade kirin û çalakiya 20'emîn salvegera YXK'ê bi hev re plan kirin. Di sala 2010'an de, em çûn Afrîkaya Başûr da ku beşdarî Festîvala Ciwan û Xwendekarên Cîhanê bibin da ku balê bikişînin ser rewşa li Kurdistanê. Wekî ku wî her tim digot, 'Em zarokên vê axê bûn.' Yek ji pêşîniyên sereke yên jiyana wî ew bû ku bûyerên li Kurdistanê eşkere bibin. Mesud hewl da em vê berpirsiyariyê ji bîr nekin. Di nameyek ku wî di 31'ê Tîrmeha 2010'an de şand, di demekê de ku pevçûnên dijwar û êrîşên hewayî yên Tirkiyê dîsa li herêma Qendîlê zêde bûn, wî nivîsand: 'Di nav jiyana rojane ya li Ewropayê de, divê em rastiya dijwar a welatê xwe ji bîr nekin.' Çardeh sal ji ser van gotinan derbas bûn. Mesud jî di êrîşeke hewayî de li heman herêmê jiyana xwe ji dest da. Ew çû, lê ramanên wî, helwesta wî û mirovahiya wî dê di dilê me de berdewam bike. Em ê te qet ji bîr nekin, hevalê me. Tu yê her tim di dilên me de bimînî."

NAVENDA NÛÇEYAN