- Wer bifikire ku çîroka Dîlan jî, ji hemî resm û wêneyan hatibe despêkirin. Ez di nav gorê de xweş razayî, li ser bedena min gûl û kulîlkên heft reng ku geşbîn dibin. Carê yek derbas dibe, silavekê dide min. Min Dîlana dilên jinên heft reng, jinên dilêr ên wek Dîlanê di qefesa singê xwe de zindî kiribe, di hişê xwe de kiribe helbest. Di hişê xwe de bedewiya jineke bedew û têkoşer vegotibe.
NEWROZ DEMHAT
Dîlan (Rabia Barinç) jî, ji wan yek bû. Îca! Em ê wêneyên wan bidin kêjana kolanê. Navê xwe li serê deşt û newalan, li her bajarên Kurdistanê ku her tim cîhana min neqiş dikir. Ref bi ref derketibû serê çiyê. Rûyê Dîlan jî, ken û heyraniya hemî sedsalan bû. Hin jiyan hene ku tenê bi sal û rojên xwe nayên pîvanandin. Wateya wan ne di dirêjahiya temenê wan de, lê di kûrahiya hilbijartinên wan de ye. Dema ku mirov li jiyana Dîlan Şirnex dinêre, ew rastî bi awayekî zelal derdikeve holê: hin kes jiyanê wekî domandina hebûnê dijîn, hin kesên din jî jiyanê wekî berpirsiyariyekê fêm dikin. Dîlan ji wan kesan bû ku ji jiyanê tenê hebûn nedixwest; dixwest wateya hebûna wê hebe. Ji ber vê yekê, azadî ji bo wê ne tenê armanceke siyasî an daxwazeke dûr bû, lê rêyek bû ku mirov di nav wê de xwe, rastiya xwe û berpirsiyariya xwe dîsa ava dike.
Min wekî ku du cîhan dianîn miqabilê hev. Her cihekî, kêlîyekî li paş malê, wek her hebên hinarê, bayê ku li pişta wan bû. Di nav werçerxên demê de derbas dibûn. Carê xwe li deştê dixistin, carê jî bo dereng nekevin, li ber esrê derdiketin serê çiyê. Bêrîya Amedê dikir yekê. Yekê li ser kevirê newalê nûçe guhdarî dikir.
Dîlan bi kesayetiya xwe ve girîng e, ji ber ku di jiyana wê de fikr û kirin ji hev qet nebûn. Ew ji tiştên ku bawer dikir, dûr neket; û ji tiştên ku li ser wan biryar dabû, paşde venegerî. Di vê yekê de hêza wê ya sereke ne tenê di berxwedanê de, lê di yekbûna hundir û derve de bû. Dema ku mirov bi rastiya xwe re yek be, biryara wî ne hêsan tê guhertin. Dîlan jî rastiyê wek gotineke li ser devê xwe nehilgirt; wê ew di şêwaza jiyana xwe de nîşan da. Ji ber vê yekê, azweriya wê ne daxwaza gihiştina cihêkî bilind bû, lê daxwaza ku jiyana wê ji wateyê vala nemîne.
Azwerî, dema ku ji ego û navdariyê were dûrkirin, dikare bibe hêza ku mirov ber bi xwepêşvebirinê ve bibe. Di jiyana Dîlan de jî azwerî bi xwestina serkeftinê tenê nehat pîvandin; ew bi hestekî kûr a berpirsiyariyê ve girêdayî bû. Hêrsa wê li dijî astengiyan ne ji nefretê, lê ji qebûlnekirina bêdadî û bindestiyê derdiket. Ev cûdabûna girîng e, ji ber ku hêrsa ku ji nefretê tê, mirovan ji hev dûr dixe, lê hêrsa ku ji rastiyê tê, dikare mirovan li dora armancê bicivîne.
Ew ên hij ji heyatê dikin, resmên xwe, dengên xwe, xwezilên xwe vedigotin. Ev ne pesindayîna zeman e. Ne jî çîroka jinekê tenê ye. Vira ne dibêjim, qetran, qet behsa vegerê jî nakim. Dilê ti kesî jî xweş nakim. Desteyek gûl jî, ji xwedîyê xwe daxwaz nakim. Min bispêrin tiştekî. Mînak bedewîya bê sînor, gulebexçeyên ku her yek ji me neferek in li vir.
Dilpakî jî ji bo Dîlan ne nermbûneke bêparastin bû. Dilpakî dikare bibe hêzeke mezin, heke mirov di nav şertên dijwar de jî qaseta xwe ji bo mirovan û jiyanê winda neke. Hêza wê tenê di beramberî dijminê derve de nehat dîtin; di parastina mirovanî û nirxên ku ji bo wan dixebitî de jî xuya bû.
Ev taybetmendî hevrê Dîlan dike beşek ji rêzeke dirêj a jinên ku di nav xebat û berxwedanê de xwe nas kirine û dîroka xwe bi destê xwe nivîsandine. Lê girîng e ku Dîlan tenê wek domandina kesayetiyên berê neyê dîtin. Her nifşek ji jinên têkoşer şertên xwe, pirsgirêkên xwe û awayê xwe yê bersivdanê hene. Dîlan jî di nav vê rêzê de dengê xwe, awayê xwe û têgihiştina xwe ya jiyanê ava kir. Wê nîşan da ku jin dikare ne tenê li dora dîrokê were nivîsandin, lê dikare bibe yek ji wan kesên ku dîrok bi biryar û kirinên xwe diguherînin.
Hevrêtiya Dîlan jî ji vê têgihiştinê nayê veqetandin. Ji bo wê, heval ne tenê kesê ku li kêleka mirov raweste, lê kesê ku barê mirov jî hildigire. Hevrêtiya rastîn di rojên hêsan de nehat pîvandin; nirxa wê di dema westiyan, tirs, bêdengî û şertên giran de derdikeve holê. Dîlan ji hevrêtiyê re wateyek dide ku di navbera azadiya kesane û azadiya hevpar de pira girîng ava dike. Ji ber ku mirov nikare azadiya xwe bi temamî ji azadiya yên din veqetîne.
Di vê rê de, fedekarî jî ji bo Dîlan ne tenê xwe ji bo tiştêkê dayîn bû. Fedekarî di asta kûrtir de hilbijartina ku mirov ji berjewendiya xwe ya kesane mezintir tiştekî din bibîne. Dema ku mirov ji bo baweriyekê, ji bo mirovan û ji bo paşerojekê berpirsiyariyê hildide ser milên xwe, jiyana wê/wî ji sînorên kesayetiya xwe derbas dibe. Dîlan jî bi vê têgihiştinê jiyana xwe dît; ne wekî milkê tenê yê xwe, lê wekî tiştek ku li hemberî wê berpirsiyariyek heye.
Bawerî jî di vê jiyanê de cihê taybet heye. Bawerî ne bilindbûnek e û ne jî qebûlkirina bêpirs e; bawerî ew hêza hundirîn e ku mirov di dema rê tarî dibe jî wateya rê xwe ji dest nede. Dîlan ji ber ku baweriya xwe bi rê û nirxên xwe ve girêdabû, dikaribû di nav dijwariyê de jî xeta xwe biparêze. Ev bawerî ne tenê mirovan ber bi armancê ve dibe, di heman demê de mirov ji hundir ve li hemberî bêhêvî û vala-bûna jiyanê diparêze.
Ez Dîlan. Çîroka min, ya sedsalî ya piştî jînê, ya piştê evînê û ya piştî hemî rêwîtîyan welê destpê dikir. Min dû çem û rûbar divên. Sê welat û sê dayikbûn divên. Min roja xwe li êvareka Şirnexê, di şeveqeka sibê de jî, rêya min ketibû, li berîya Mêrdîn û Helebê. Pêncî sal in gurre gurra ewran e. Weke ku yek di ber xwe de bibêje; lehîyên biharê nin, li ber serê dengbêj, çîrokbêjên welat re diçin seferê. Di qefesa singa min de çûk dikarin bifirin. Kewên ribat jî, xwe li ti valahîyê nagrin. Min çend solên zer di şevqa heyvê de diqetandin, li ber kêjan têlên sînoran re çûm û nehatim bîra xwe. Min gavên qedexe diavêtin li Pinyanişê. Rûyê te, rûyê wan, rûyên ku bi dildariyekê, bi hesreta kulîlkên bedewiyê ji dayik bibûm. Bi serê çend çiyayan û di vê şeveqa sibê de û di êvara ku dê tarî bikeve, li ser rûyê axê. Ewên çûn, geriyabûn li ber kevîyên jînê. Tenê gotineke wan hebû. Bila tav bide li her derê. Şeveqa sibê biavêje; li deşta dirêj a li Kobanê ya li bin esmanê ku di şînê de şîn bû. Dîlan dil dida rêya ku welatê me şaneşîn e. Şîverê lê hene. Şeveqê hez dikin wek her car.
Hêvî ji bo wê kirinek bû; berdewamkirina rê bû; baweriya ku tiştên ku îro têne çêkirin dikarin raman û jiyana sibê ava bikin. Kesê ku hêvî dike, ne tenê li paşerojê dinêre, lê ji bo wê paşerojê berpirsiyar dibe. Dîlan di vê wateyê de hêvî wekî peyamek ji bo kesên li dû xwe hişt: ku mirov dikare di nav şertên dijwar de jî ji bo jiyaneke bi wateyê bixebite.
Şehîdbûna Dîlan jî divê tenê di çarçoveya windabûna kesekê de neyê dîtin. Mirin bi xwe nikare jiyanê watedar bike; wate ji awayê jiyînê tê. Ji ber vê yekê, girîngiya şehîdbûna wê di wê yekê de ye ku jiyana ku li dû xwe hişt, ramanên ku parast, nirxên ku bi wan re jiya û berpirsiyariya ku hilda ser milên xwe, ji mirinê mezintir in. Di vê wateyê de, şehîd ne tenê kesek e ku di dîrokê de maye; şehîd dibe pirsa ku ji nifşên paşerojê re tê hiştin: em ê bi nirxên ku ji bo wan jiyan hate dayîn çi bikin?
Şehîd Dîlan Şirnex ji vê hêlê ve ne tenê navê jinekê ye ku di demekê de jiyaye û di demekê de koça dawî kiriye. Ew dikare bibe navê têgihiştineke jiyanê ku tê de azadî bêyî berpirsiyariyê nayê fêmkirin, rastî bêyî cesaret nayê parastin, hevrêti bêyî fedekariyê nayê domandin û hêvî bêyî xebatê nayê çêkirin. Kesayetiya wê ji vê yekê wate digire; ku mirov dikare jiyana xwe bi hilbijartinên xwe ve ava bike û di nav şertên herî dijwar de jî ji wateya ku ji bo jiyana xwe hilbijartiye, paşde neçe.
Belkî mîrateya rastîn a Dîlan ne tenê navê wê ye, lê pirsên ku jiyana wê li ber me dihêle. Jiyan çi ye, heke ne hilbijartina nirxên ku mirov ji bo wan dijiye? Azadî çi ye, heke ne berpirsiyariya ku mirov li hemberî jiyana xwe û jiyana yên din hildide? Û mirov çawa dikare rastiyê biparêze, heke ji bo wê amade nebe ku biha bide? Dîlan bi jiyana xwe bersiva van pirsan bi gotinan ne, bi awayê jiyînê da.
Ji ber vê yekê, hevrê Dîlan divê ne tenê were bîranîn; divê were fêmkirin. Ji ber ku bîranîn dikare navê mirovekê biparêze, lê fêmkirin dikare wateya jiyana wê/wî berdewam bike. Dema ku rastî dibe rê, azadî dibe berpirsiyarî, hevrêti dibe hêz û hêvî dibe kirin, wê demê jiyana kesekê ji sînorên temenê xwe derbas dibe. Di vê derbasbûnê de, Dîlan Şirnex ne tenê li paş xwe bîranînek hiştiye; wê rêyek hiştiye. Rêyek ku mirov tê de fêr dibe ku jiyana bi wate ne ew jiyana ku tenê dirêj dibe, lê ew jiyana ye ku di hundirê xwe de rastiyekê diparêze û ji bo wê berpirsiyar dimîne.
Stranên dilê me, kevîyên rêwîtîya me, sibeha me livir destpê dikir. Di bin kevir de tû, di bin berfê de tû, şeveq tû bûyî. Tu dest didî, ewrên revde bi revde hatibûn. Dilê min, bidin ber dilê ku ji axînekê pêk hatiye. Roja çarşemê hêvî kiribe. Gotibe ev e bedena min, wa ye, kelema min, qesîdeya min, kemana min. Bêhna sêvên sor, rêlên daristanan, kuçeyeke ku me pesna taxekî dida hebû. Me Newrozeke şên û dîrokeke ber encam xêz kiribe. Jinek jînekê diafirîne ku bi navê xwe Dîlan Şirnex e.
