- Pirsgirêka Kurd bi nêzîkatiyên rûberî çareser nabe; ne mijarek e ku tenê di çarçoveya polîtîkayên ewlehiyê de were çareserkirin. Ew rasterast bi nasname, ziman, çand, hemwelatîbûna wekhev, temsîliyeta demokratîk, demokrasiya herêmî û maf û azadiyên bingehîn ve girêdayî ye. Ji ber vê yekê, çareserkirina wê bi nêzîkatiyên ku aliyên dîrokî û civakî yên pirsgirêkê paşguh dikin ne pêkan e.
MEHMET ALÎ ALÇINKAYA
Tekezkirina Birêz Abdullah Ocalan a li ser "Divê Kurd bi tevahî di bin serweriya hiqûqê de bin" û nirxandina wî ya ku "Ev ne tiştek e ku bi nêzîkatiyek rûbarî were çareserkirin" girîng in. Gotina "bila çend terorîst werin" dê pirsgirêkê çareser neke. Ev nêzîkatî dê pirsgirêkê di bin xalîçeyê de veşêre. Pirsgirêka Kurd pir dîrokî, siyasî û civakî ye. Çareseriyek mayînde hewce dike ku sedemên bingehîn ên pirsgirêkê ji holê werin rakirin, rê li ber siyaseta demokratîk were vekirin û ji bo her kesî garantiyên hiqûqî yên wekhev werin danîn.
Tenê kêmkirina pirsgirêkê bi rawestandina şerê çekdarî re, sedemên siyasî û civakî yên ku şer gur dikin ji holê ranake. Bê guman, bêdengkirina çekan pir girîng e; lêbelê, ji bo ku aştî mayînde be, divê siyaseta demokratîk were garantîkirin, daxwazên civakî bi azadî werin îfadekirin û nasnameyên cuda bikaribin wekî welatiyên wekhev bi hev re bijîn. Gotinên Birêz Ocalan, tam di vê nuqteyê de, eşkere dikin ku çareserî divê ne bi gavên rûxalî û demkî, lê bi veguherînek demokratîk a berfireh were çareserkirin.
Bêyî garantiyên qanûnî yên berfireh, aştiyeke mayînde nikare were damezrandin; nêzîkatiya ku dibêje "Divê Kurd bi tevahî di qanûnê de cih bigirin" nîqaşekê derdixe holê ku ji rêziknameyên takekesî wêdetir diçe û dibêje maf û azadiyên ji nasnameya kolektîf a Kurdan divê di nav rêziknameyek qanûnî ya demokratîk de werin garantîkirin.
Meseleya bingehîn li vir ew e ku mafên Kurdan û hemû komên din ên civakî divê ji bo biryara kesan, hêzên siyasî, an jî hilbijartinên siyasî yên demkî, neyên hiştin. Divê qanûn bi awayekî wekhev ji bo hemûyan were sepandin; maf û azadî divê li ser bingeha garantiyên zelal bin.
Perwerdehiya bi zimanê dayikê û mafên çandî, azadiya raman û derbirînê, mafê rêxistinkirin û beşdarbûna di siyaseta demokratîk de, mafê dengdan û hilbijartinê û karê demokratîk ê rêveberiyên herêmî divê di vê çarçoveyê de werin çareserkirin. Rêzgirtina ji îradeya nûnerên hilbijartî, parastina serxwebûna saziyên demokratîk û misogerkirina serweriya hiqûqê jî hêmanên çareseriyê ne.
Çareseriyeke demokratîk ji bo pirsgirêka Kurd nayê wateya dayîna îmtiyazan ji bo tu civatekê, lê belê misogerkirina maf û azadiyên wekhev ji bo hemûyan divê. Dewleteke demokratîk a ku bi serweriya hiqûqê tê birêvebirin ne bi înkarkirina nasnameyên cihêreng, lê bi naskirina cudahîyan li ser bingeha wekheviyê tê xurtkirin.
Aştî ji polîtîkayên ewlehiyê wêdetir veguherîneke demokratîk hewce dike; bidawîanîna pevçûnan ji bo hemû beşên civakê pêwîstiyeke bingehîn e da ku ew xwe ewle hîs bikin û pêşeroja xwe bi rêbazên demokratîk diyar bikin. Lêbelê, tenê kêmkirina aştiyê ya bi bêdengkirina çekan ve, pêkanîna hêviyên civakî garantî nake.
Ji bo aştiyeke mayînde, beşdariya partiyên siyasî, rêxistinên civaka sivîl, karker, jin, ciwan û beşên cuda yên civakî girîng e. Nêzîkatiyeke zelal û berfireh a li ser bingeha lihevkirina civakî rewatiya çareseriyê xurt dike.
Ji ber vê yekê, çareseriyeke demokratîk divê ne wekî encama operasyoneke ewlehiyê an jî bazariyeke siyasî ya sînorkirî were dîtin, lê belê wekî avakirina sîstemeke yasayî û siyasî ku çareseriya pirsgirêkên civakî bi rêbazên demokratîk gengaz dike were dîtin.
Ji bo ku aştî mayînde be, divê astengiyên li pêşiya azadiya raman û derbirînê werin rakirin, divê zextên li ser siyaseta demokratîk bi dawî bibin û divê şert û merc werin afirandin ku diyalog, danûstandin û beşdariya demokratîk bikarin şûna tundûtûjiyê bigirin. Rêziknameyên qanûnî divê garantiyên wekhev û bicîhanîn ên ku li gorî kes an koman naguherin, di nav xwe de bigirin.
Perspektîfa komara demokratîk û civaka demokratîk; di çareserkirina pirsgirêka Kurd de, têgihîştina komara demokratîk behsa rêziknameyeke siyasî dike ku tê de hemwelatîbûn bi awayekî hiyerarşîk li ser bingeha nasnameyên etnîkî an çandî nayê destnîşankirin û her kes xwediyê mafên wekhev e. Ji aliyê din ve, nêzîkatiya neteweya demokratîk li ser prensîba ku nasnameyên cuda dikarin jiyaneke demokratîk a hevpar ava bikin û hebûna xwe biparêzin hatiye damezrandin.
Ji bo ku ev perspektîf dengvedanek civakî bibîne, ne tenê bi nîqaşên têgehî, lê di heman demê de bi gavên demokratîk û qanûnî yên berbiçav jî pêwîst e. Parastina zimanê dayikê û nasnameya çandî, xurtkirina hemwelatîbûna wekhev, pêşxistina demokrasiya herêmî, misogerkirina azadiya jinan û çareserkirina pirsgirêkên civakî bi rêya siyaseta demokratîk di nav van gavan de yên herî girîng in.
Avakirina civatek demokratîk ne hewceyî jiholêrakirina cudahîyan e, lê belê afirandina şert û mercan e ku cudahî bikaribin bi wekhevî bijîn. Pêşeroja hevpar a Kurd, Tirk û hemû gelên ku li vî welatî dijîn, girêdayî naskirina nasname û mafên hevdu, baweriya hevbeş û hevgirtina demokratîk e.
Divê gavên berbiçav û garantîkirî ji bo çareseriyê werin avêtin; ji bo ku bangên aştî û çareseriyeke demokratîk baweriya civakî ava bikin, divê bi çalakiyên berbiçav werin piştgirîkirin. Ji bo vê armancê, berî her tiştî:
*Divê rêziknameyên yasayî yên ku maf û azadiyên bingehîn garantî dikin û li ser bingeha prensîba wekheviyê ne, werin danîn.
* Astengiyên li pêşiya azadiya siyasî û rêxistinî ya demokratîk divê werin rakirin.
* Divê çareseriyên demokratîk di derbarê perwerdehiya bi zimanê dayikê, mafên çandî û azadiya derbirîna nasnameyê de werin pêşxistin.
* Divê rêz li îradeya rêveberiyên herêmî yên hilbijartî bê girtin û demokrasiya herêmî were xurtkirin.
* Pêvajoya aştî û çareseriyê divê li ser bingehek şefaf û berpirsiyar were meşandin, ji bo beşdariya hemû beşên civakê vekirî be.
* Divê mekanîzmayên yasayî werin damezrandin da ku gavên ku werin avêtin werin bicîhanîn û demokratîkbûn divê ji hêla saziyên mayînde ve were piştgirîkirin.
Armanca van gavan divê ne dayîna îmtiyazan a ji bo komeke taybetî be, lê belê ew be ku serweriya hiqûqê ya demokratîk ji bo hemî welatiyan bixebite. Mayîndebûna çareseriyê bi wê ve girêdayî ye ku maf ne li ser sozên şexsî, lê li ser garantiyên qanûnî werin damezrandin.
Di encamê de, çareserî ne di paşxistina pirsgirêkê de ye, lê di çareserkirina wê ya bi rêyên demokratîk de ye. Hewldana çareseriya pirsgirêka Kurd tenê bi gavên takekesî an polîtîkayên ewlehiyê re dibe ku bibe sedema paşguhkirina aliyên wê yên dîrokî û civakî.
Çareseriya rastîn divê bi hev re rawestandina li hember şerê çekdarî be, divê xurtkirina siyaseta demokratîk, misogerkirina maf û azadiyên bingehîn û şiyana jiyana hemû welatiyan li ser bingeha qanûnên wekhev çareser bibe. Aştî ne tenê nebûna şer e; ew pêkanîna edalet, azadî, wekhevî û beşdariya demokratîk a di jiyana civakî de ye.
Îro tiştê ku pêwîst e ne nêzîkatiyên ku pirsgirêkan paşve dixin an jî çarçoveya wan teng dikin, lê belê îradeyek siyasî ye ku rastiya dîrokî qebûl bike, cudahîyên civakî nas bike û çareseriyek demokratîk bi garantîyên qanûnî piştgirî bike. Çareseriya demokratîk a pirsgirêka Kurd nikare ji demokratîkbûna Tirkiyeyê cuda were nirxandin.
Riya aştiya mayînde ew e ku kurd ni nav hiqûqeke demokratîk de cihê xwe bigirin; ew di garantîkirina hemwelatîbûna wekhev, komara demokratîk û jiyaneke azad û hevbeş de ye. Çareserkirina pirsgirêkê, ne veşartina wê ya di bin xalîçeyê de ye, lê çareserkirina wê bi sedemên wê yên bingehîn ên bi rêbazên demokratîk berpirsiyariyeke dîrokî û civakî ya ji bo pêşerojê ye.
