Serokatî, ‘Şoreşger li ser piyan dimirin’

• Têkoşîna azadiyê ne tenê bertekek e li hember pêşketinên siyasî yên îroyîn. Her lêgerîneke rastîn a azadiyê meşek dîrokî ye ku newekhevî, têkiliyên hêzê, îstîsmar û şêweyên serdestiyê yên ku mirovahiyê di seranserê dîrokê de kom kirine, dixe ber pirsyarê. Ji ber vê yekê, çalakiya şoreşgerî ne tenê berxwedan, lê di heman demê de zanîna sedema berxwedanê, fêmkirina tiştên ku mirov dixwaze biguhezîne û avakirina jiyaneke rêxistinkirî ya ji bo bidestxistina vê yekê ye.

MEHMET ALÎ ALÇINKAYA

Gotina "Şoreşger li ser piyan dimirin" jî divê di vê çarçoveya dîrokî û siyasî de were fêmkirin. Ev gotin ne li ser bilindkirina mirinê ye. Li ser redkirina teslîmbûnê, parastina rûmeta mirovan, raman û îradeya azadiyê ye; di şert û mercên dijwar de jî berdewamiya berpirsiyariya azadkirina jiyanê ye.

Rêbertî û şikestina dîrokî

Nirxandina têgeha rêbertiyê tenê bi rêya nasnameya siyasî ya takekesî aliyên wê yên dîrokî û rewşenbîrî teng dike. Rêbertî di heman demê de hewldanek e ji bo çareserkirina pirsgirêkên civakî digel kokên wan ên dîrokî, pirsyarkirina rastiya heyî û pêşxistina perspektîfek nû ya li ser jiyanê.

Di xebata Abdullah Ocalan de, ev rêbaz bi taybetî bi rêya nirxandina yekgirtî ya têkiliyên di navbera modernîteya kapîtalîst, dewlet, desthilatdarî, civak, jin, ekolojî û aboriyê de xuya dibe. Di rêbaza wî ya şaristaniya demokratîk de, rizgariya jinan, jiyana ekolojîk, parastina xwe ya civakî û aboriya komunal ne wekî mijarên cuda, lê wekî aliyên temamker ên azadiya civakî têne destgirtin.

Pirsa dîrokî ya bingehîn li vir ev e: Çima mirovahî ji aliyê hêzên civakî yên ku ji aliyê mirovahiyê ve hatiye afirandin ve bû kole û civak çawa dikare îradeya xwe ya li ser jiyana xwe bi dest bixe? Bersiva vê pirsê tenê bi nihêrîna li ser kesê ku desthilatdariyê digire têrê nake. Pirsgirêka rastîn ev e ku civak çawa tê rêxistinkirin, biryar çawa têne girtin, ked çawa tê nirxandin, têkiliya di navbera mêr û jinan de çawa tê damezrandin, û mirov heta çi radeyê li ser jiyana xwe xwedî gotin in. Ji ber vê yekê, analîza dîrokî ya xeta Rêbertiyê ne li ser romantîzkirina rabirdûyê ye; ew hewldanek e ku bingehên civakî yên pêşerojek azad bi analîzkirina formên desthilatdariyê yên ku ji rabirdûyê heya niha hatine veguhastin eşkere bike.

Jiyana demokratîk li dijî modernîteya kapîtalîst; sînordarkirina modernîteya kapîtalîst tenê bi aboriya kapîtalîst re çarçoveya pirsgirêkê teng dike. Divê têkiliyên sermayeyê bi dewlet, desthilatdarî, takekesîtî, têkiliyên baviksalar û têkiliyên serdestiyê yên bi xwezayê re hatine avakirin re werin nirxandin. Ji ber vê yekê, têkoşîna azadiyê nikare wekî têkoşînek ku tenê ji bo veguhestina desthilatdariyê armanc dike were dîtin. Her wiha pêdivî ye ku formên hilberandina desthilatdariyê di nav civakê de werin derbaskirin. Ji ber vê sedemê, rizgariya jinan, ekolojî û aboriya komunal di nav mijarên navendî yên nêzîkatiya Birêz Ocalan a ji bo modernîteya demokratîk de ne.

Encama ku ji vê yekê tê derxistin eşkere ye: Civatek nû bi nivîsandina sloganên nû li ser têkiliyên kevin nayê avakirin. Divê azadî di jiyana rojane de ji nû ve were afirandin. Divê jiyaneke civakî were avakirin ku mirov beşdarî pêvajoyên biryardanê bibin, ked neyê bêqîmetkirin, jin rêxistinên xwe pêş bixin, ciwan xwedî deng û hêza biryardanê bin û xweza tenê wekî çavkaniyek ku were xerckirin neyê dîtin.

Çareseriya demokratîk

Dema ku pirsgirêka Kurd tenê wekî meseleyeke ewlehî, sînor, an nasnameyê tê hesibandin, aliyên wê yên dîrokî û civakî nayên dîtin. Çareseriyeke demokratîk a pirsgirêkê naskirina nasname, ziman, çand û îradeya siyasî-civakî ya Kurd hewce dike; ew her wiha demokratîkkirina Tirkiyeyê jî pêwîst dike. Ji vê perspektîfê ve, pirsgirêk ne tenê bi Kurdan ve girêdayî ye, lê di heman demê de bi pêşeroja demokratîk a tevahiya civaka Tirkiyeyê ve jî girêdayî ye.

Girîngiya guhertina ji nêzîkatiyek dewlet-navendî ya ji bo çareseriyek demokratîk a civak-navendî di çarçoveya rêbertiyê de li vir eşkere dibe. Têgeha neteweya demokratîk wekî nêzîkatiyekê tê dîtin ku jiyana demokratîk a hevpar a nasname, bawerî û komên civakî yên cihêreng dide pêşiyê û li şûna têgihîştina yekpare ya neteweyê tê bikaranîn. Ji vê perspektîfê ve, armanc ne zêdekirina dijminatiyên ku civakan parçe dikin e, lê afirandina qadeke jiyana demokratîk a hevpar e ku cudahî bi azadî lê bi hev re dijîn.

Neteweya Demokratîk û Komara Demokratîk; Neteweya Demokratîk ne tenê pênaseyeke etnîkî an çandî ye. Di bingehê de, ew lêgerînek e ji bo ji nû ve rêxistinkirina civakê ya li ser bingeha nirxên hevpar, îradeya demokratîk û yekîtiya dilxwaz. Ji aliyê din ve, Komara Demokratîk perspektîfeke rêziknameyeke siyasî ya demokratîk e ku wesayeta dewletê li ser civakê kêm dike, dihêle ku nasname û baweriyên cuda xwe li ser bingeha hemwelatîbûna wekhev îfade bikin û hêza biryardana herêmî zêde dike.

Pîvana bingehîn li vir kapasîteya civakê ya xwebirêvebirinê ye. Demokrasî nikare bi dengdana li ser sindoqan ve sînordar be. Pêdivî ye ku mirov beşdarî pêvajoyên biryardanê li tax, gund, navçe, cihên kar, rêxistinên jin û ciwanan, meclîsên herêmî û saziyên demokratîk bibin. Ji ber vê yekê, siyaseta demokratîk ne çalakiyek e ku tenê di demên hilbijartinê de tê kirin, lê pêvajoyek domdar a avakirina civakî ye.

Rizgarkirina jinan bingeha rizgariya civakî ye; ew ne aliyekî duyemîn ê projeya civaka demokratîk e. Analîzên Ocalan bi taybetî girêdana di navbera bindestiya jinan û têkiliyên din ên hêzê di civakê de tekez dikin; rêxistina bêhempa û serbixwe ya jinan wekî aliyekî girîng ê rizgariya civakî tê hesibandin. Ji ber vê yekê, beşdariya wekhev û çalak a jinan di siyaset, rêxistin, aborî û her aliyê jiyanê de ne tenê meseleyek temsîliyetê ye. Ew yek ji pîvanên bingehîn ên demokratîkbûna civakê ye. Heman nêzîkatî ji bo ciwanan jî derbas dibe. Têrê nake ku meriv ciwanan tenê wekî aktorên pêşerojê bibîne. Ciwan mijarên niha ne. Bi qasî ku ew dikarin rêxistin, deng û îradeya xwe pêş bixin, ew dibin hêzek damezrîner a civakek demokratîk.

Şoreşger li ser piyan dimirin: Pîvanek jiyan û berpirsiyariyê ye; pêdivî ye ku gotina "Şoreşger li ser piyan dimirin" bi awayekî rast were fêmkirin. Li ser piyan ne tenê berxwedana fîzîkî ye. Mayina li ser piyan tê wateya neteslîmbûna ji hêla fikrî ve, parastina rastiyê, parastina jêhatîyên ramana rexnegir, berdewamiya jiyana rêxistinkirî. Ji bo şoreşgerekê/î, meseleya rastîn ji helwesta li hember mirinê berfirehtir e: ew e ku em çawa dijîn.

Eger çalakiya şoreşgerî tenê wekî berxwedana di şert û mercên dijwar de were fêmkirin, pirsa çawaniya avakirina jiyaneke azad dikeve paşxaneyê. Lêbelê, berpirsiyariya şoreşgerî rêxistinkirina berxwedanê ya di hemû warên jiyanê de hewce dike.

Ji ber vê yekê, şoreşger:

rêxistin dike,

fêr dibe û hîn dike,

rexne dike û xwe rexne dike,

li kêleka ked û civakê radiweste,

rizgariya jinan diparêze,

rê ji bo ciwanan vedike,

jiyana ekolojîk pêş dixe,

sazûmanên demokratîk xurt dike,

çanda jiyana bi hev re bi cudahîyan re pêş dixe,

dûrahiya di navbera gotin û pratîkê de kêm dike.

Li vir, çalakiya şoreşgerî ne nasnameyek e, lê cureyekî berpirsiyariyê ye.

Ji bo şênberkirina xeta Rêbertiyê

Parastina xeta Rêbertiyê tenê bi dubarekirina gotinên Rêbertiyê ne mimkûn e. Pirsgirêka rastîn ew e ku meriv piştrast bike ramanên ku tên pêşkêşkirin di jiyana civakî de bersivekê bibînin. Ger rêxistin qels be, ger beşdariya demokratîk pêş nekeve, ger jin û ciwan nikaribin qadên xwe yên bêhempa ava bikin, ger pirsgirêkên gel bi awayekî rêxistinkirî neyên çareserkirin û ger mekanîzmayên rexne û xwerexnekirinê neyên xebitandin, wê hingê tenê gotina gotinên rast têrê nake. Pîvana xeta Rêbertiyê li vir derdikeve holê: kêmkirina dûrbûna di navbera axaftin û pratîkê de. Ji ber vê yekê, tiştê ku îro divê were kirin ne tenê parastina têkoşînê ye, lê di heman demê de avakirina civatek demokratîk bi awayekî berbiçav e.

Xurtkirina encumenên herêmî ji asta taxan dest pê dike, berfirehkirina rêxistinên jin û ciwanan, pêşxistina torên hevgirtinê di sektora kedê de, entegrekirina têkoşîna ekolojîk bi jiyana civakî re, dîtina çareseriyan ji bo pirsgirêkên rojane yên gel û rêxistinkirina siyaseta demokratîk ji binî ve qadên berbiçav ên vê avakirinê ne. Rexne, rexnekirina xwe û derbasbûna ji "ez" ber bi "em" ve; yek ji ceribandinên herî mezin ên tevgerên şoreşger şiyana wan a pirsyarkirina pratîka xwe ye. Rexne ne dijminatî ye. Rexnekirina xwe ne qelsî ye. Berevajî vê, ew şertek e ji bo nûkirina têkoşînê. Guhertina "ez" ya bi "em" re ne tenê hevokek xweş e, lê di heman demê de tedbîrek rêxistinî û exlaqî ye jî.

Ji ber vê yekê, pêwîst e ku di nav rêxistinê de nêrînên cuda werin îfadekirin, şaşî bi awayekî vekirî werin nîqaşkirin, biryar bi hev re werin girtin û berpirsiyarî were parvekirin. Şoreşgerbûn tê wateya ku meriv her tim ji xwe bipirse.

Berpirsiyariya dîrokî îro dest pê dike

Tiştê ku îro pêwîst e ne tenê bîranîna qurbaniyên rabirdûyê ye, lê belê fêmkirina armanca ku ew qurbanî ji bo wê hatine dayîn û avakirina pêşerojê li gorî wê ye. Dîrok ne tenê fêrî me dike ka kê li ber xwe da, lê di heman demê de kîjan rêbazan encam dan, kîjan rêbaz têk çûn û kîjan xeletî divê neyên dubarekirin. Ji ber vê yekê, analîza dîrokî ne nostaljî ye, lê amûrek ji bo avakirina pêşerojê ye. Serkeftina vê nêzîkatiyê ne tenê bi rastiyên teorîk, lê di heman demê de bi pratîkên demokratîk ên berbiçav ên ku di nav jiyanê de bi xwe hatine afirandin jî tê pîvandin.

Encam: Mayina li ser piyan, avakirina jiyanê ye; dema ku em îro dibêjin, "Şoreşger li ser piyan dimirin," divê em vê yekê ne wekî rûmetdayîna mirinê, lê wekî redkirina teslîmbûnê fêm bikin. Mayina li ser piyan,  tê wateya ku meriv dev ji baweriyên xwe bernede. Mayina li ser piyan, tê wateya ku meriv baweriya xwe bi îradeya gel bîne. Mayina li ser piyan, tê wateya ku meriv li hember zilmê dev ji siyaseta demokratîk bernede.

Mayina li ser piyan tê wateya parastina mafê jiyaneke azad ji bo jin, ciwan, karker û hemû bindestan. Mayina li ser piyan tê wateya netirsîna ji rexne û rexnekirina xwe. Mayina li ser piyan tê wateya rêxistinkirinê. Û ya herî girîng, ev tê wateya veguherandina berxwedanê bo avakirina jiyaneke azad. Wateya dîrokî ya perspektîfa rêbertiyê li vir tê şênberkirin: analîzkirina rabirdûyê bêyî romantîzkirina wê, xwendina rast a niha û avakirina pêşerojê bi îradeya demokratîk a civakê. Erka şoreşger ne tenê li hember hilweşandinê li ber xwe dide; ew e ku bingehên aborî, siyasî, çandî û exlaqî yên jiyaneke nû ji îro ve biafirîne.

Ji ber vê yekê, pîvana me ya rastîn ev e: Gelo peyama me di jiyana me de deng vedide? Ger deng vede, têkoşîn ne tenê tê parastin; ew tê hilberandin. Û wê hingê gotina "Şoreşger li ser piyan dimirin" ne sembola mirinê ye, lê ya redkirina teslîmbûnê ye û xwestina jiyanek azad; ya zindîhiştina hêvî, rêxistin û îradeya civakî ye.