- Hevserokê MEBYA-DER’ê yê Amedê Ramazan Dengiz têkildarî bibîranîn girseyî yên pakrewanên azadiyê diyar kir ku bêguman ev hestê xwedîderketinê wateyek wê heye û wiha got:”Bedelên mezin hatin dayîn; mirovên herî xweşik ên vî gelî canê xwe dan. Ji ber vê yekê gel vê yekê hembêz dike. Gel kesên ku jiyana xwe ji dest dane wekî zarokên xwe, wekî şehîd dibîne. Bi hezaran, ji heft heta heftê salî, li wir kom bûn. Di bibîranînên şehîdan de ruhekî hevpar, moralekî hevpar ava bû.”
ROZA METÎNA- AMED
Piştî eşkerekirina nasnameyên gelek pakrewanên azadiyê yên di demên cuda û li cihên cuda jiyana xwe ji dest dane, li gelek bajarên Kurdistan û Tirkiyeyê bi pêşengiya MEBYA-DER’ê bernameyên bibîranînê hatin lidarxistin. Bi deh hezaran kes bi awayekî girseyî tevli bibîranînan bûn û helwesta xwe ya ji bo xwedîderketina li ked û bîranîna pakrewanên azadiyê nîşan dan. Her wiha peyama ji bo mayîndekirina aştî û azadiyê ya malbatên pakrewanên azadiyê jî yek mijarên girîng bû.
Hevserokê Komeleya Çandê ya Yekîtî, Piştevanî, Alîkariyê ya Malbatên Xizmên Xwe di Dergûşa Şaristaniyê de Winda Kirine (MEBYA-DER) ya Amedê Ramazan Dengiz têkildarî bernameyên bibîranînan, têkoşîn û peyamên malbatên pakrewanên azadiyê, rola pakrewanên azadiyê ya di aştî û azadiyê de, her wiha têkildarî xwedîderketina girseyî ya li bernameyên bibîranînan û zehmetiyên malbatên pakrewanên azadiyê heta niha kişandine, nirxandin kir.
Bi deh hezaran kes beşdar bûn
Ramazan Dengiz di destpêkê de bal bir ser wateya xwedîderketina bi girseyî ya ji bo pakrewanên azadiyê û wiha got:”Ji bo cara yekem di dîroka Bakurê Kurdistanê de, ne tenê li Amedê, tevgera azadiyê evqas şehîdan radigihîne. Ev pêvajoyek dijwar û daxwazkar bû ji bo rêveberiya MEBYA-DER û malbatên têkoşerên azadiyê. Pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk di nav malbat û civakê de bendewarî çêkir. Di salên berê de, bendewariyên wisa tunebûn. Bi vê pêvajoyê re, malbatên me hêvî dikirin ku zarokên wan vegerin û têkoşîna xwe ya siyasî li vir bidomînin. Di vê atmosferê de, ne hêsan e ku nûçeya şehîdbûna zarokê we were ragihandin. Pêncî komîsyon hatin damezrandin, di nav de yên li navçeyan jî û van komîsyonan berî serdana malbatan ji pisporan perwerdehiyek kurt wergirtin. Bi rastî, em bi tevahî ne ewle bûn ka em ê bi bertekek çawa rû bi rû bimînin. Me got em ê pêşniyariya bibîranînên giştî ji bo malbata bikin. Ji agahdariya ku komîsyonên me piştî qedandina erkên xwe ji koordînasyona damezrandî re peyda kirin, me fêm kir ku ji sedî nod û pênc malbatên me, piştî şoka destpêkê, nûçe bi wêrekî pêşwazî kirine û destnîşan kirine ku ew ê beşdarî bîranîna sê rojan bibin. Piştî ku ji bo sersaxiyê kon hatin danîn, wêneyên hevalên me yên şehîd yek bi yek li ser maseyan hatin danîn. Malbatên me saet heştê sibehê hatin. Me tenê agahî li ser medyaya dîjîtal parve kir. Bi hatina malbatên me re, raya giştî bi girseyî dest bi kombûnê kir. Heta piştî nîvro, bi hezaran, heta bi deh hezaran kes hatibûn. Beşdarbûneke mezin hebû. Sê rojan, ji navend, navçeyên derdorê û bajarên cîran beşdariyeke xurt hebû.
Di bibîranên şehîdan de rihê hevpar ava bû
Ramazan Dengiz bal bir ser rihê hevpar ên di bibîranînan de derketiye holê û wiha pê de çû:”Bêguman ev hestê xwedîderketinê wateyek wê heye. Bedelên mezin hatin dayîn; mirovên herî xweşik ên vî gelî canê xwe dan. Ji ber vê yekê gel vê yekê hembêz dike. Gel kesên ku jiyana xwe ji dest dane wekî zarokên xwe, wekî şehîd dibîne. Mirov ji her tebeqeya jiyanê beşdarî van bîranînan bûn. Zarok, ciwan, kal û pîr, heta yên li ser kursiyên bi teker, heştê an nod salî. Bi hezaran, ji heft heta heftê salî, li wir kom bûn. Di bibîranînên şehîdan de ruhekî hevpar, moralekî hevpar ava bû. Rastiya şehîdan nîşan da, di nav hêmanên bingehîn ên civatekê dike yek de kedek heye û ev têkoşîn bi rêya bedelên mezin heye. Di vê wateyê de, hembêzkirina rastiya şehîdan pir girîng e. Ez bawer dikim civakê ev bibîranînan wekî bibîranînek kolektîf hesiband, ew hembêz kirin û rastiya xwe ya civakî eşkere kir.”
Tevî zehmetiyan li zarokên xwe xwedî derketin
Ramazan Dengiz li gel têkoşîna malbatên pakrewanên azadiyê di heman demê de qala zehmetiyên dîtine, kir û wiha dewam kir:”Di sî û çil salên dawî de, bi taybetî di demên şer û pevçûnan de, malbatên kesên di têkoşîna azadiyê de jiyana xwe ji dest dane, herî zêde êş kişandine, herî zêde hatine çewisandin, cezakirin, heqaret li wan hatine kirin û mexdûr bûne. Wan di wergirtina cenazeyên zarokên xwe yên şehîd de, di veşartina cenazeyên wan de û di lidarxistina merasîmên sersaxiyê de gelek zehmetiyên mezin dîtin. Goristan hatin bombebarankirin û hestî di qutiyan de hatin radestkirin. Bi gelemperî ev rewş li seranserê Kurdistanê ye. Li Amedê, em bi 2500 malbatan re di têkiliyê de ne; tomar û agahdariyên me yên berfireh hene. Ji sedî şêstê malbatên me hîn jî cenazeyên hezkiriyên xwe nestendine û gorek wan tune ye. Her roj, bi dehan malbat tên saziya me da ku li ser çarenûsa zarokên xwe bipirsin û ji me re bibin alîkar ku em gorên wan bibînin. Êşa dayikek gorek zarokê wê tunebe nikare bê ravekirin. An jî dayikek hîn hestiyên zarokên xwe negirtibe êşa wê nikare bê ravekirin. Li gelek herêmên Kurdistanê, gorên komî û bi hezaran gorên bê nav hene. Tenê li herêma Amedê, em nizanin xwediyê 337 goran kî ye. Li gel van hemûyan, malbatên me bi têkoşîna zarokên xwe re ne, têkoşîna zarokên xwe wekî têkoşîna xwe qebûl kirine. Li gel zehmetiyan malbat li zarokên xwe xwedî derketin. Her ku giraniya pevçûnê kêm dibe, ezmûnên malbatên me eşkeretir dibin. Em dibînin pirsgirêkên, hem aborî, hem civakî-çandî û hem jî psîkolojîk, hene û ji ya berê dihat zanîn pir berfirehtir in. Em bawer dikin dema girîngiya pêwîst ji bo lêkolîn û lêkolînên zanistî û akademîk re were dayîn, em ê wêneyê rastîn bibînin. Heta ji tiştê ku xuya dike jî, malbatan di gelek aliyên jiyana xwe ya civakî de fedakarî kirine. Ew şêwazên herî trajîk ên zehmetiyên aborî û debara jiyanê jiyan û hîn jî dijîn. Ew trawmayek psîkolojîk a girîng jî dibînin.”
Rola pakrewanan a di aştî û azadiyê de
Ramazan Dengiz da zanîn ku di aliyê avakirina aştiyeke mayinde û azadiyê de rola pakrewanên azadiyê gelekî girîng e û wiha got:” Divê ji destpêkê ve were gotin ku eger em bikaribin behsa aştiyê bikin, divê em her tim tekez bikin ku ew bi saya şehîdan e. Tu hawîrdorek aştiyê bi awayekî xweber çênabe. Her pêvajoyek aştiyê di encama êş, windahî û qurbaniyên mezin de çêdibe. Bê guman her kes li ser bedewî û pêwîstiya aştiyê disekine, lê mîna aliyê din ê madalyayê, rastiya şer jî heye. Her aştî hawîrdorên nakok, şer dihewîne, êşên mezin dihewîne. Êşa herî mezin di hawîrdorên wiha de windahî bi xwe ye. Em behsa wan kesan dikin ku bi felsefeya fedakariyê gihîştine şehadetê. Ev fedakarî bi têgihîştinekê tê kirin ku ji bo xwe derziyekê jî naxwaze, lê tenê dixwaze gelê wan aştî û azadîyek bi rûmet bi dest bixe. Dema em balê dikişînin ser têgehên aîdî mirovahiyê yên wekî aştî, fedakarî û azadiyê, em dikarin bi hêsanî bigihîjin vê encamê; Van şehîdan xwe ji bo mirovahiyê feda kirin û qurbaniyên mezin dan da ku têgeha aştiyê ya mîrateyek girîng a mirovahiyê ye û azadî bi ser bikevin.”
Malbat banga aştiyê dikin
Ramazan Dengiz di heman demê de bal bir ser peyama malbatan a têkildarî pêvajoya “Aştî û Civaka Demokratîk” û wiha dewam kir:”Bi salan e, tevî hemû êş û azaran, malbatên me di pêşengiya têkoşîna ji bo aştiyeke bi rûmet de ne. Di mîtîng û meşan de dirûşmeya wan a sereke 'Em şer naxwazin, em aştiyê dixwazin' bû. Malbatên me gav bi gav pêşketin û pêvajoyê dişopînin. Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan wekî rêber û îradeya xwe qebûl dikin. Tevî zimanê neyînî û êrîşkar ê ku ji destpêka pêvajoyê ve ji hêla hikûmetê ve tê bikaranîn jî, baweriya wan a bêdawî bi rêberê wan re bûye sedem ku ew bê dudilî piştgiriyê bidin pêvajoya 'Aştî û Civaka Demokratîk' û ev piştgirî her diçe mezin dibe. Malbatên me hişyar in; ew fêm dikin çima zarokên wan têkoşîn kirine. Ji ber vê yekê, ew qet naxwazin ku kesek din, nemaze dayik, êşa wan kişandiye bikişînin. Di demên berê de pêvajo hebûn û di hemî pêvajo û deman de, bêyî ku şert û merc çi bin, nêzîkatiya malbatan her gav li ser wê ramanê ye ku divê êş bi dawî bibe û êş bigihêje aştiyê. Em îro jî heman nêzîkatiyê dibînin. Malbat dixwazin hêsir rawestin, êş dubare nebin û aştiyeke bi rûmet pêk were. Her çend êş û azar ji bo Kurdan demdirêj be jî, dema em li malbatan dinêrin, em bangek ji bo aştiyê dibînin ku bi êşê re paralel dimeşe û her gav bi dengekî bilind tê bilêvkirin. Her wiha dikare were gotin ev nîşaneya hestekî ye û ji kûrahiya civaka dîrokî derdikeve. Têgeha aştiyê xwedî dîrokeke bi hezaran salan e. Civaka dîrokî her tim di hundurê xwe de xwedî karekterek sererastker û avaker bûye. Li hember şer, pevçûnan, ew tekeziyê li ser xwişk û biratî, yekîtî û hêmanên jiyana kolektîf dike, têgihîştinek aştiyane ava dike. Civaka Kurd, bi hevgirtina xwe ya civakî ya xurt, îro vê karektera civakî ya dîrokî bi xurtî temsîl dike. Ev dibe ku yek ji sedemên herî xurt be û ew ewqas girîngiyê dide têgeha aştiyê. Ger hûn bala xwe bidinê, awayê ku ew aştiyê îfade dike ne tenê ji bo xwe ye, lê ji bo hemî gel, civak û welatan e. Ew dikare îlan bike û bibêje divê her kes di nava xwişk û biratî û aştiyê de bijî. Me ev hest di bîranînên dawî de bi biryardarî dît. Ev dikare wekî hestekî ku armanca wê parastina rûmeta mirovan e jî were şîrovekirin. Rastiya aştî bi hişmendiyek siyasî ya bilind tê vegotin divê ji perspektîfa rûmeta mirovan were hembêzkirin. Divê aştî wekî mîrateke mirovahiyê were hesibandin, ne tenê meseleyeke aliyên şer lê diqewimin. Girîng e em ji bîr nekin aştî mîrateke ku mirovahiyê ji dîrokê mîras girtiye ye û pêwîstiyeke mirovahiyê ye. Têgihîştina parastina aştiyê tê wateya parastina mirovahiyê, ji bo mirovahiya nûjen girîng e û rûmeta mirovan temsîl dike. Têgihîştina peyama malbatên şehîdan a wekî dengekî ji kûrahiya dîrokê, dengekî aîdî mirovahiyê, dihêle em peyama wan çêtir fam bikin.”
Ji sedî 60 cenaze nehatine radestkirin
Hevserokê MEBYA-DER’ê yê Amedê Ramazan Dengiz herî dawî banga hestiyariyê kir û wiha got:”Wekî li jor hate gotin, ji sedî 60 cenazeyên gerîlayên jiyana xwe ji dest dane, radestî malbatên wan nehatine kirin. Ev trawmayek e; tê wateya rewşek şîna bêdawî. Bêyî lihevhatina kesên jiyana xwe ji dest dane, lihevhatina bi zindiyan re zehmet e. Wekî qonaxa duyemîn a qanûna çarçoveyê, em ji hemî welatparêzan û hemû aliyên siyasî û civakî hêvî dikin ku ji bo avakirina mekanîzmayek ji bo eşkerekirina mirinên siyasî û destnîşankirina gorên komî, hewl bidin hişyariya raya giştî biafirînin. Careke din, ez bi rêzdarî li ber helwesta malbatên şehîdên azadiyê yên birûmet bejna xwe ditewînim.”
