- Tirkiye di qonaxek dîrokî re derbas dibe. Pêvajoyek girîng di derbarê çareserkirina demokratîk û aştiyane ya pirsgirêka Kurd de, ku bi salan e mehkûmî bêçareseriyê ye, dimeşe. Em di serdemekê de ne ku cara yekem gavek ewqas cidî tê avêtin û perspektîfa çareserî û civatek demokratîk ji nû ve tê nîqaşkirin.
MEHMET ALÎ ALÇINKAYA
Bi taybetî girîng e were tekezkirin ku di demek wisa krîtîk de, ji nû ve derketina nîqaşên ku xetên şikestina civakî derdixin holê û gel û baweriyan li dijî hev radikin mijarek e ku hêjayî baldariyek cidî ye.
Derbaskirina Qanûna Çarçoveyê ya ji Parlamentoyê û piştre damezrandin û destpêkirina xebatê ya ji aliyê Lijneya Çavdêrî û Nirxandinê ve, ji bo gihandina pêvajoyê ji bo asta saziyî girîng in. Lêbelê, di demekê de ku ev pêşketin diqewimin, em hewlên cûrbecûr jî dibînin ku pêvajoyê qels bikin û baweriya gel têk bibin.
Bi taybetî, belavkirina hin "notan" ku qaşo yên Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan in, bi rêya medyaya dîjîtal û paşê destpêkirina nîqaşeke nû ya li ser Elewiyan, nikare wekî pêşveçûnek asayî were dîtin.
Pirsa rastî li vir ev e:
Çima niha?
Çima di demekê de ku nîqaşên li ser aştî û civakeke demokratîk pêş dikevin û lêgerîna ji bo pêşerojeke hevpar a demokratîk di navbera Kurd, Elewî û beşên civakî yên cuda yên Tirkiyeyê de xurt dibe, mijarên cuda yên berê ji nû ve tên rojevê? Tenê şopandina îdiayên hatine kirin û bêyî pirsîna vê pirsê, em nagihijên cihê rast.
Divê hafizaya dîrokî bibe bingehek hevpar
Ji hêla dîrokî ve, em dibînin di demên ku civaka Elewî û gelê Kurd nêzîkî hev bûne, hewlên têkbirina vê nêzîkbûnê derketine holê. Ev ne rewşeke nû ye.
Elewî û Kurd bîreke dîrokî, çandî û civakî ya hevpar parve dikin. Her du civak jî di demên cuda de rastî polîtîkayên înkar, asîmîlasyon, zext û dûrxistinê hatine. Bê guman, ezmûnên dîrokî yên van her du civakan ne yek in. Divê em bêyî ku cudahîyên xwe paşguh bikin, hevparîyên xwe bibînin. Ji ber ku ev tam cihê ku em jê re dibêjin civakeke demokratîk dest pê dike: afirandina îradeyek hevpar ji bo jiyana bi hev re bêyî ku cudahîyan înkar bikin.
Hatina gel hev ya îro di navbera Elewî û Kurdan de li ser platformek demokratîk ne tenê nêzîkbûnek di navbera du komên civakî de ye. Ev hatin gel hev di heman demê de ji bo Tirkiyeyê derfetek dîrokî ya mezin temsîl dike da ku ji têgihîştina xwe ya siyasî ya yekparêz û înkarker derbas bibe. Ev tam xala ku dibe sedema nerehetiya rastîn e.
Jihevdûrxistine nû ya ji ser Îdrîs-î Bedlîsî
Serdema Îdrîs-î Bedlîsî, serdema Yavuz Sultan Selîm û têkiliyên Osmanî-Kurd bê guman dikarin ji hêla dîrokî ve werin lêkolînkirin. Hemû serdemên dîrokê ji bo lêkolînê vekirî ne. Tu kesayetiyek dîrokî ji rexneyan bêpar nîne. Lêbelê, lêkolîna dîrokî tiştek e; veguherandina dîrokê ya ji bo amûrek ji bo bihevketina komên civakî li dijî hev di hesabên siyasî yên îroyîn de tiştekî din e.
Di sala 2013'an de, di konferansa navneteweyî ya Elewiyan de li Amedê, me şahidiya nêzîkbûnek di navbera Elewî û Kurdan de kir. Nîqaşek nû li ser Îdrîs-î Bedlîsî tam di demek wisa de hatiye rojevê. Wekî ku Mehmet Bayrak jî destnîşan dike, girîng e ku meriv çarçoveya akademîk û atmosfera siyasî ya ku Necdet Saraç tê de pirtûkek li ser Îdrîs-î Bedlîsî nivîsandiye bipirse û çarçoveya ku ev xebat tê de hatiye biteşekirin lêkolîn bike. Li vir mesele ne ew e ku dîrok ji hêla kesekî ve were nivîsandin.
Mesele ev e:
Çima Îdrîs-î Bedlîsî bi taybetî di serdema nêzîkbûna Elewî û Kurdan de anîn ziman? Bêyî ku ev pirs bê bersivandin, dîtina nîqaşa berdewam tenê wekî "lêgerîna rastiya dîrokî" dê nêzîkatiyek netemam û saf be.
Bê guman, divê lêkolîn li ser dîrokê were kirin. Lêbelê, divê dîrok neyê bikaranîn da ku gelan ji hev dûr bixe; berevajî vê, divê ew ji bo eşkerekirina rastiyê, rûbirûbûna bi rabirdûyê û avakirina pêşerojek demokratîktir were bikaranîn.
Bîra dîrokî ya civaka Elewîyan pir bi qîmet e. Bîra dîrokî ya gelê Kurd jî pir biqîmet e. Çawa ku mafê kesî tune ku êşên ku Elewîyan jiyane înkar bike, biçûk bixe an jî wan li ser gelekên din veguhezîne, mafê kesî jî tune ye ku rastiya dîrokî ya Kurdan li ser bingeha çend kesayetiyên dîrokî şermezar bike.
Pênasîna têkiliya di navbera Elewî û Kurdan de tenê bi perspektîfa têkiliyên hêzê yên di serdema Yavuz, Îdrîs-î Bedlisî, an serdema Osmaniyan de, sînordarkirina rastiya îroyîn bi çarçoveyek dîrokî ye. Erka me ya îroyîn ew e ku em hemû nakokiyên rabirdûyê bînin bîra xwe, lê ne ku nakokiyên rabirdûyê li dijî gelên îroyîn ji nû ve hilberînin. Ji ber ku divê em ne dijminatiyên nû, lê şêwazek jiyanek demokratîk a nû ava bikin.
Manupulasyonên dîjîtal
Mijareke din a girîng belavkirina hin "notan" e ku qaşo yên Birêz Abdullah Ocalan in, bi rêya medyaya dîjîtal ev tê kirin. Ne rast e daxuyaniyek, nivîsek an belgeyek bêyî verastkirina rastbûna wê di navenda nîqaşa siyasî de were danîn.
Bê guman ramanên Birêz Ocalan ji bo rexneyan vekirî ne. Tu raman ji rexneyê bilindtir nîne. Lêbelê, ferqek bingehîn di navbera rexneya rastîn û manîpulasyonê de heye. Siyaseta demokratîk bi nîqaşên vekirî, zelal û rasterast tê meşandin, ne bi rêya nivîsên bi eslê xwe nenas civakan li dijî hev teşwîq dike. Ji ber vê yekê, îro ne bes e ku meriv tenê bipirse, "Gelo ev daxuyanî bi rastî hat dayîn?" Divê em jî bipirsin: Kî wê belav dike? Çima niha wê belav dike? Ew dixwaze çi bandorê di civakê de biafirîne? Ew hewl dide ku kîjan girêdana civakî di pêvajoya aştî û civaka demokratîk de qels bike? Hewce ye em vana bipirsin.
Divê em neyên xapandin
Îro tiştê herî zêde pêwîstiya me pê heye ne tenê aqilê selîm e, lê hişyariya siyasî û hişmendiya dîrokî ye. Ji ber ku pêvajoyên aştiyê ne tenê li ser maseya danûstandinan, lê di heman demê de di hiş û wijdanê civakê de jî têne meşandin. Ger beşên cûda yên civakê li dijî hev werin teşwîqkirin, ger nebawerî were xurtkirin, ger birînên dîrokî ji nû ve werin vekirin, zemîna çareseriyek demokratîk qels dibe. Ji ber vê yekê, divê Elewî, Kurd û hêzên demokratîk vê lîstikê bibînin. Werin em rabirdûya xwe înkar nekin. Lê bila em rabirdûya xwe jî nekin çekek li dijî hev.
Werin em rastiyên dîrokî lêkolîn bikin. Lê werin em dîrokê wekî hincetek ji bo dijminatiyên civakî bikar neynin. Werin em rexne bikin. Werin em bipirsin. Lê bila em nekevin bin bandora provakasyonan. Ji ber ku îro, mesele ne tenê li ser Îdrîs-î Bedlîsî ye. Mesele ev e ku meriv çawa pêşeroja demokratîk a Tirkiyeyê ava bike.
Aştî ne tenê dawiya pevçûnê ye. Aştî serketina li dij înkar, asîmîlasyon, cudakarî û ramana yekparêz e. Civaka demokratîk ne tenê navê têkiliyek nû ye ku di navbera dewlet û Kurdan de were damezrandin. Ew şêwazek jiyanek nû ye ku tê de Elewî, jin, karker, ciwan, mirovên ji baweriyên cûda, komên etnîkî û hemî bindest xwedî dengekî bi nasname, îrade û azadiya xwe ne.
Ji ber vê yekê, cihê civaka Elewiyan di pêvajoya çareseriya demokratîk de pir girîng e. Bi heman awayî girîng e ku Kurd rêzê li bîra dîrokî, nirxên olî û daxwazên demokratîk ên Elewiyan bigirin. Ne mecbûr in ku em dîroka hevdu îdîa bikin. Lê divê em êşa hevdu fam bikin û rêzê li têkoşîna hevdu ya ji bo azadiyê bigirin. Ev wateya rastîn a civaka demokratîk e.
Îro, dîrok ceribandinek din pêşkêşî me dike. Li aliyekî, ew kes hene ku bi dubarekirina tirs, dabeşbûn û nakokiyên rabirdûyê dixwazin civakan ji hev dûr bixin. Li aliyê din, îradeya demokratîk a gel û baweriyan heye ku dixwazin bi hev re wekhev û azad bijîn, tevî cudahîyên xwe. Ji ber ku divê em êdî di tariya rabirdûyê de li hev negerin, lê di ronahiya pêşerojê de bi hev re bimeşin. Divê hevdîtina demokratîk a Elewî û Kurdan neyê astengkirin. Berevajî vê, divê ev hevdîtin were berfirehkirin û bibe beşek ji peymanek civakî ya demokratîk ku hemî gel û baweriyên Tirkiyeyê dihewîne. Ji ber vê yekê, îro em bi zelalî û bê guman dibêjin:
Divê ev rastîya ku di vê serdemê de nîqaşa Elewiyan bi vî rengî hatiye rojevê, wekî tesaduf neyê dîtin. Bila em li hember provokasyonan hişyar bin. Bila em nekevin bin bandora manîpulasyonên dîjîtal. Bila em dîrokê wekî çekek li dijî hev bikar neynin. Bila em nekevin nav lîstikek ku dê hatine gel hev a demokratîk a Elewî-Kurdî qels bike. Ji ber ku derfetek dîrokî li pêşiya me ye. Bila em vê derfetê ji bo hesabên parçeker ên rabirdûyê feda nekin. Bila em aştiyê hembêz bikin. Bila em civatek demokratîk hembêz bikin. Bila em îradeya gel û baweriyan ji bo jiyana bi hev re xurt bikin. Û ya herî girîng:
BILA EM NEKEVIN NAV LÎSTIKÊ; BILA EM BIBIN KIRDEYÊN SIBEROJEKE DEMOKRATÎK, NE DÎROKÊ.
