Jiyana demokratîk a bi komunan

• Ji bo jiyaneke bi hev re û wekhev divê em berê xwe bidin komunan, komunan ava bikin. Bi vî rengî em ê karibin şer, talan û komkujiyên li hemberî gelê xwe kêm bikin, jiyaneke azad ava bikin.

Di dîroka mirovahiyê de mirov jiyaneke komun dibînin ku bi klanan destpê kir. Klanên ji nêzî 30 kesî pêk tên, li dora xwe jiyaneke xwe dispêre civakîbûnê ava kir. Li gel vê yekê rêwîtiya ber bi gundan ve destpê kir. Lê belê fikrê dûrketina ji jiyana komunê bi demê re veguherî hêzeke serwer û heta vê serdemê dewam kir. Feraseta serweriyê jiyaneke ji yek zimanî afirand û civakîbûn ji hev belav kir. Halbûkî li welatekî ku şîrê şoreşê da zarokên xwe nepêkan bû ku jiyaneke azad neyê afirandin.

Em li dîrokê vegerin û ji lêkolînan hîn bibin: Jiyana berê çawa dihate meşandin? Bi pêla koçberiyê ya ji Efrîkayê destpê kir, mirovahî li Mezopotamyayê, yanî li Hîlala Zêrîn a mirovahiyê belav bû. Bi vê pêlê re jiyaneke nû ava bû. Ji qiraxa Nîlê heta bi Mezopotamyayê belav bû. Li vê derê hilberîn û berhemdarî hate dîtin.

Her ku hêza hilberîna madî xurt bû, hînbûna ji xwezayê jî zêde bû. Deng, ziman û jiyan ji xwezayê hîn bû. Parastina xwe hem ji xwe hem jî ji heywanan xurtir kir. Cudahiya netewe, ziman, ol û baweriyê nebû. Her tiştên berhemdar ji bo wan hêza bawerî û îbadetê bû. Xweda hêzek bû ku ji nava civakê hatibû afirandin; ne mirovekî bi tenê yan jî îlahekî nayê dîtin bû. Bi rengekî komunal li hev diciviyan. Pîvanên exlaqî bi rengekî xwezayî afirî bûn.

Bêguman dema qala jiyana xwezayî tê kirin, ev yek nayê wê wateyê ku şer qet tine bû. Jiyan li ser du zemînan ava dibe; çawa ku kêfxweşî heye, li gel wê şer jî heye; reş û spî hevdu temam dikin. Wê demê jiyaneke hem wekhev û komunal hebû hem jî ji bo dabînkirina pêwîstiyan dem bi dem êriş dihate kirin. Lê belê ev şer ne ji bo talan û serweriyê bû; tenê ji bo parastin û pêwîstiyê bû.

Şamanên ku ji nava civakê hatin dûrxistin, bi hestên xwe, xwe bi rêxistin kirin. Jiyana komunê veguherandin jiyana ji yek tîpî. Ciwan li dora xwe civandin û bi navê sîstema xwedê ew perwerde kirin. Şerê bê wate, kuştin û talan êdî zêde bû.

Li pêşberî vê yekê rewşa jinê hate guhertin. Piştî pêşengiya jinê êdî bi serweriya mêr jin û mêr bi hev re lê belê bi rengê hiyerarşîk meşiyan. Bi rengekî giştî jin bi zanebûn û hilberîneriya xwe ji aliyê civakê ve pîroz dihate dîtin. Lê belê her ku mêr ê serwer derkete pêş, wekheviya jinê jî hate nixumandin. Ji aliyekî ve jiyana komun a jinê lawaz bû, li aliyê din jî hiyerarşîk yanî jiyana bi çînî derkete holê. Her ku ev pêl li nava civakê belav bû jihevketineke nebaş rû da. Lêkolîn bi rengekî şênber bûyerên hingî ranexe pêş çavan jî li gorî qeydên hatin dîtin serweriya mêr şênber bûbû. Lewma jin ji pîrozmendiyê ber bi fûhûşê ve hate dehfdan.

Bi demê re jin ber bi derveyî jiyana civakî ve hate dehfdan. Ol û bawerî derketin holê, her çend di destpêkê de xwe dispart civandina civakê jî bi demê re kete destê dewletê. Li gel vê yekê jin bi gaveke din li paş hate hiştin. Di nava jiyanekê de ku jin lê nîne yan jî rola wê nediyarker e, şêweyê jiyanê bi bingehînî guherî.

Di esasê van gotinên xwe de em dixwazin balê bikijînin ser jinûve avakirina jiyana komunê. Mîmarê wekhevî û azadiya gelan Rêber Apo bi analîzên xwe gelek rastiyên veşartî raxist pêş çavan. Rastiya mirovahiyê û civakê hînî akademîsyen, zanyar û siyasetmedaran kir. Beriya her tiştî bi doza gelê Kurd destpê kir û xwedî li pirsgirêkên gelan hemûyan derket. Gel bi salan hînî jiyana komunê bûbûn. Mejiyê serwer cihêrengî weke hinceteke cudabûnê ferz kir; lê belê êdî dem hatibû ku jiyaneke bi hev re ya hemû reng û cihêrengiyê bê jiyîn.

Ji bo jiyaneke bi hev re û wekhev divê em berê xwe bidin komunan. Li her derê divê em komunan ava bikin. Bi vî rengî em dikarin şer, talan û komkujiyan ên li ser gelê xwe kêm bikin, jiyaneke azad ava bikin. Eger em komunan ava nekin wê jiyana me timî bi talan û hilweşînê derbas bibe.

Em bi hev re bi rengekî komunal ber bi jiyaneke demokratîk ve bimeşin. Em bi hemû rengê xwe hevdu dewlemend bikin, civaka xwe mezin û zane bikin. Yên ku pêşengiyê ji vê re bikin jî ciwanên Kurd e.

ANF/BEHDÎNAN/ZINARÎN MESKEN