- "Hişyariya dîrokî ji bo çareserkirina pirsgirêkan pir girîng e. Divê em jiyanê bi heman coşê wekî pênaseya evînê ya Mevlana hembêz bikin. Ger em 'neşewitin', ti têkiliya me bi dîrok û rastiyê re tune ye."
MEHMET ALÎ ALÇINKAYA
Dîroka mirovahiyê ne tenê kronolojiyeke bilindbûn û ketina dewletan an şeran e. Dîrok di heman demê de meşa mirovahiyê ya ber bi azadiyê ve di lêgerîna rastiyê de ye. Krîzên siyasî, civakî û exlaqî yên ku em îro pê re rû bi rû ne, ji qelsbûna hişmendiya dîrokî, parçebûna bîra kolektîf û dûrketina ji rastiyê derdikevin. Ji ber vê yekê, çareserkirina van pirsgirêkan bi rastî ne tenê bi nîqaşkirina niha, lê di heman demê de bi şîrovekirina rast a rabirdûyê, analîzkirina niha û avakirina pêşerojê ya ji perspektîfa azadiyê jî pêkan e.
Wekî ku Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan gelek caran tekez dike, civatek ji rastiyê dûr, ji eslê xwe jî dûr dikeve; û civatek ji eslê xwe dûr nikare jiyaneke demokratîk ava bike. Civatek demokratîk tenê bi hewldanên kolektîf ên mirovên ku bîra xwe ya dîrokî ji nû ve bi dest xistine û bi rastiya xwe re rû bi rû mane, dikare were avakirin.
Yek ji vegotinên herî balkêş ên şehrezayiya Rojhilatî, mesela "Çar Perperok û Agir", dersek kûr li ser xwezaya rastiyê pêşkêş dike. Çar perperok hewl didin agirê ku di tariya şevê de pêdikeve fam bikin. Perperoka yekem ji dûr ve li agir dinêre û vedigere û dibêje, "Min agir dît; ew ronahî ye." Perperoka duyem hinekî nêzîktir dibe: "Agir ne tenê ronahî ye; ew di heman demê de germî ye."
Perperoka sêyem nêzîkî agir dibe. Baskê wê dişewite û ew vedigere û dibêje, "Agir hem ronahî ye, hem germ e, hem jî hêzek şewitandinê ye." Her yek ji wan rastiyê dibêje; lê tu kes bi tevahî rastiyê nejiyaye.
Lêbelê, perperoka dawîn nafikire ku vegere. Ew bi tevahî xwe radestî agir dike. Kesek nemaye ku jê re bêje; ji ber ku ew bi agir re bûye yek. Ew tenê ye ku bi rastî agir dizane.
Esasê vê vegotinê ev e: Rastî ne bi çavdêriya ji dûr ve, lê bi veguherîna di nav wê de tê fêrkirin.
Îro, gelek kes hene ku behsa demokrasî, azadî, wekhevî û aştiyê dikin. Lê ev tenê gotin dimînin dema ku ew di pratîka jiyanê de beramberê xwe nabînin. Rastî hewce dike ku mirov bedel bide, biguherîne, veguherîne û dema ku pêwîst be, egoya xwe di agirê rastiyê de bihelîne.
Ev tam ew e ku Mevlana bi peyva "şewitandin" mebesta xwe diyar dike.
Têgihîştina Mevlana ya evînê paqijkirina xwe ya di agirê rastiyê de ye. Ew agir ne ji bo tunekirinê, lê ji bo ji nû ve zayînê pêdikeve. Çawa ku darê ku naşewite nikare bibe bizot, keseke/î ku nekeve agirê rastiyê nikare azad be.
Paradîgmaya Modernîteya Demokratîk a ku ji hêla Birêz Abdullah Ocalan ve hatî pêşxistin, heman lêgerîna rastiyê digihîne qada civakî û siyasî jî. Rastî ne tenê zanîna teorîk e, lê awayê rêxistinkirina jiyanê ye. Civaka demokratîk ew e ku rastî di komun, meclîs, têkoşîna rizgariya jinan, jiyana ekolojîk û îradeya kolektîf a gel de teşe digire.
Ji ber vê yekê, têkoşîna ji bo civakeke demokratîk cesareta çaremîn perperokê hewce dike. Ew têkoşîna wan kesan e ku cesaretê digirin ji bo rastiyê veguherînin, ne ya wan kesan e ku tenê çavdêriyê dikin.
Îro, modernîteya kapîtalîst mirovahiyê ji rastiyê dûr dixe, di nav xerckirin, takekesîtî û xerîbbûnê de digire. Dîrok li gorî berjewendiyên bazarê ji nû ve tê nivîsandin; civak ji bîra wê tê derxistin û bê pêşeroj dimîne. Di serdemeke wisa de, hişmendiya dîrokî ne tenê li ser bîranîna rabirdûyê ye; ew îradeya ji nû ve avakirina pêşerojê ya li ser bingeha azadiyê ye.
Jiyaneke azad tenê dikare bibe karê mirovên ku rastiyê tînin jiyanê. Ev rê bi rexne û rexnekirina xwe, têgihîştineke exlaqî û siyasî ya civakê, rêxistineke demokratîk û çandeke jiyana hevbeş ve diçe.
Tiştê ku îro herî zêde pêwîstiya me pê heye ne zêdebûna kesên ku agir ji dûr ve vedibêjin e, lê zêdebûna kesên ku xwe di agirê rastiyê de ji nû ve diafirînin e. Ji ber ku veguherînên civakî ne bi temaşevanan, lê bi hewldanên kesên ku rastiyê di navenda jiyana xwe de datînin pêk tên.
Di encamê de, hişmendiya dîrokî ne tenê zanîna rabirdûyê ye; ew girêdana rastiya rabirdûyê bi berpirsiyariya niha ye. Û rastî tenê bi jiyan, têkoşîn û veguherînê dikare were bidestxistin. Perperoka çaremîn vê yekê fêrî me dike: Rastî nayê gotin; divê were jiyîn. Azadî nayê dîtin; divê were avakirin. Û dîrok tenê ji hêla wan kesan ve dikare were nivîsandin ku cesaretê digirin û ji bo rastiyê dişewitin.
Îro, ev rêya avakirina aştî, civakeke demokratîk û jiyaneke azad e jî. Mirovahî wê bi rastî azad bibe heta ku em bikaribin bi evîna Mevlana bişewitin, bi wêrekiya perperoka çaremîn ber bi rastiyê ve bimeşin û bi hişmendiya dîrokî pêşerojê ava bikin. Ji ber ku eger em neşewitin, em tenê li agir temaşe dikin; lê rastî mala wan kesan e ku di nav agir de ji nû ve çêdibin.
