- Mirov, tenê ji tiştên ku wan dibîne û dizane pêk nayê. Gelek tiştên ku mirov dikin mirovdi cîhana wî/wê ya hundirîn a nexuya de veşartî ne. Bawerî, hest û ramana mirov jî hêmanên herî girîng ên vê cîhana nexuya ne.
ADAR JIYAN
Her mirov, di pencereya xwe re li jiyanê dinihêre; dîmenên ku dibîne li gor rabirdû, ceribîn û dengê xwe yê hundirîn şîrove dike. Ji ber vê yekê, mirovên cuda derbarê heman bûyerê de wateyên cuda dibînin. Bawerî, hest û raman aidî cîhana mirov a hundirîn in; ji bo wê, çawaniyeke kirdewar hildigirin. Ne bi tevayî rastiya wan tê çespandin û ne jî bi tevayî şaşiyawan tê pûçkirin. Zanist, rastiyên ku tên raçavkirin û pîvandin/wezinandin vedikole. Heçkucîhana mirov a hundirîn, pirî caran ne bi rastekê (cedwelê) tê pîvan û ne jî bi mêzînê têwezinandin.
Hezkirina dayikekê ya ji bo zaroka/ê xwe, baweriya mirov a derbarê dadmendiyê de an jî berhemeke hunerî ya di dil de, şopa xwe dihêle hemû azmûnên kûr in bi jimareyan nayênhesibandin. Îcar ji ber wê ye ku bawerî hest û raman ji qada dariziyê bêtir, têkildarî qadalêgerîna wateyê ne. Peyitandina rastiya ramanekê hin caran pêkan e; belê peyitandina wateyawê ramana ku mirov dihisîne ne pêkan e. Bi heman awayî xelitandina baweriyekê jî hergavnirxê wê baweriyê ya ku di cîhana hundirîn a xwediyê wê baweriyê de bi cih dibe, ji holêranake. Lewre mirov tenê ne bi hişê xwe, herwiha bi hestên xwe û bi lêgerina wateyê re dijî. Ev rewş, nayê wateya ku her raman bi qasî hev rast in. Belê rasteqîneke girîng bi bîra me dixeku giyanê mirov ne hêvkêşeke bîrkarîyî/matematikî ye.
Di dilê her takekesê/î de cîhaneke ku bi tevayî tenê ew pê dizane heye. Riya nêzîkbûna vêcîhanê ne darizandinê re, famkirinê re derbas dibe. Dilpakiya mirovahiyê ya herî mezin ew e ku; gava ku rastiya xwe diparêze, rêzê dide cîhana hundirîn a mirovên din jî. Lewre hebûnacudatiyan, ne encama dijminatiya rasteqînê ye; encama xwezayî ya rêwîtiya lêgerîna wê ye. Mirov bêyî ku wekî hev bifikirin jî dikarin hevdû fam bikin. Bêyî ku heman baweriyê parvenekin jî dikarin rêz bidin hevdû. Wekî encam, bawerî hest û raman gencîneyên mirov ên herîtakekesî ne. Ew, hin caran ji delîlan wêdetir, rêberên watedayîna hebûna mirov in.
Ji ber vê yekê, kesê/ku dixwaze mirov fam bike, divê tenê guh nede tiştên ku dibêje; divê guhbide ya dilê wî/wê jî. Lewre rasteqîna mirov, pirî caran ne di tiştên xuya de, di tiştên nexuyade veşartî ye.
Ji ber vê yekê ye ku şehrezayî ne di asta dayîna bersivên teqez de; di fêrbûna pirsên rast de xwe dide der. Mirovê/a ku ji xwe bipirse û bibêje, "Ez çima bi vî awayî hîs dikim?", "Kîjannirx diyar dikin ka ez kî me?", an " Bi rastî ez dikarim cîhana kesên din fam bikim?" dikarenêzîkî zanînê bibe, lê di heman demê de dikare nêzîkî hişmendiya xwe ya hundirîn jî bibe. Jiber ku vedîtina herî mezin a mirov pirî caran ne di cîhana derve de, di kûrahiya giyanê wî/wêde pêk tê.
Her çendî ku serdema nûjen gelek agahdariyan pêşkêş dike jî, carinan jî bihîstina dengê mirovê hundirîn asteng dike. Li cihê ku deng lê zêde dibe, bêdengî wekî nirxekî derdikeve pêş. Lewre di cihaneke ku lezgînî serdestî jiyanê dibe de, pêdivî bi wêrekiya hizirîneke jidil heye. Belê, giyanê mirov ji lezgîniyê bêtir aramiyê dixwaze. Dengê wijdanê zêde dernakeve, belê jibo kesên ku bi dilsozî li wî dengî guhdarî dikin rêberê herî rastîn û pêbawer e. Ji ber vê yekê, carinan dûrketina mirov a ji sixletiyê û hemêzkirina bêdengiyê, ne jixwebidûrketin e; xwenaskirin e.
Hewvxemî ji bo daketina nav bêdengiya erdnîgariya giyanî, yek ji deriyên herî hêja ye kumirov dikare êşa kesekî/e din wekî ya xwe hîs bike. Gava ku mirov bi dilsozî beşdarîkêfxweşiya kesên din dibe, an jî dema ku mirov bi nihêrînên cuda re rû bi rû dimîne, li şûnapêşdaraziyê, timtêl û têkiliyê hildibijêre. Kesên ku şerên nedîtî dimeşînin, di gotinên xwe de baldartir û di kirinên xwe de dilovantir dibin. Ev jî dilpakiya herî baş a mirovbûnê ye. Lewretêgihîştina rastîn ne di lihevkirinê de, di şiyana têgihîştina bingeha mirovahiya me ya hevpar û cudahîyên me de tê dîtin.
Hêvî di bêdengiya giyanê mirovan de cihekî girîng digire. Heta di demên herî tarî de jî, hêzaku mirovekî/ê payedar dike, pirî caran ne şert û mercên derveyî ne, çirûskek piçûk a hêviyê ye ku di cîhana wan a hundurîn de vedide. Hêvî ne misogeriya pêşerojê ye; ew celebekeberxwedana giyanî ye ku wateyê dide dema niha. Bi saya vê hêza hundirîn, gelek mirov xweji zehmetiyan diparêzin, êşa xwe li aramiyê dadigerînin û jiyana xwe ji nû ve bi rêxistindikin.
Têgihîştina rastîn a mirov tenê bi nirxandina destketî, şaşî, an gotinên wî/ê pêkan nabe. Têgihîştina rastîn di nêzîkbûna cîhana wî/ê ya hundirîn a nedîtî de pêkan dibe. Lewre dihundirê mirov de gerdûnek ewqas kûr heye ku tu kes nikare bi tevahî wî/ê bibîne an fam bike. Ew gerdûn hesretên zaroktiyê, hêviyên ji bo pêşerojê û duayên bêdeng ên ku nayên gotinvedihewîne. Erdnîgariya bêdeng a giyanê mirov sînorê nûvedaniyê yê herî mezin ê rûyê erdêye. Yên ku digihîjin vê astê, dest pê dikin ku tenê ne kesên din, di heman demê de xwe jî bêtirnas dikin. Her mirovek xwediyê cîhanekê ye ku bi tevayî tenê ew pê dizane. Riya nêzîkbûnavê dinyayê ne bi darizandinê re, di hewldana ji bo têgihîştinê re derbas dibe. Dibe ku yek jimezintirîn dilpakiyên mirovahiyê şiyana rêzgirtina cîhana hundurîn a yekî din biparêze. Ji berku hebûna cudahiyan tu car ne dijminahiya rastiyê ye, encama xwezayî ya rêwîtiya lêgerînêye. Mirov ligel ramanên ji hev cuda jî dikarin hevdû fam bikin; bêyî parvekirina hemanbaweriyan jî ji hevdû re rêzê bigirin.
Wekî encam; hest, raman û bawerî gencîneyên kesane yên mirov in. Carinan ev hest, raman û bawerî delîlên xwerû derbas dikin û wek rêberên bêdeng wateyê didin hebûna mirov. Ji ber vêyekê, her mirova/ê ku dixwaze kesên din fam bike, divê tenê guh nede tiştên ku têne gotin, divê guh bide tiştên ku nayên gotin jî. Ango divê tenê bala xwe nede hiş, herwiha bala xwebide dil jî. Lewre pirî caran rastiya mirov tenê ne di tiştên ku xuya dibin de, di kûrahiya tiştênnexuya yên ku têne hîskirin de veşartî ye.
