Elî Reza Nabdil ew mirov e ku lazim e hemû Kurd nas bikin!

• Elî Reza Nabdil (1943-1972), têkoşerekî Azerbaycanî xelkê Tewrêzê bû. Ew bi nivîsandina tenê parçehelbesta "Kurdistan"ê, lazim e hemîşe di dilên me yên Kurd de bimîne.

HESEN QAZÎ

Nabdil di malbatekê de ku xwende û şiyar bû hate dinyayê. Her di wê çaxê de ku li Tewrêzê di lîseyê de dixwend, ber bi têkoşana siyasî ve hat. Piştre çû Zanîngeha Hiqûqê li Taranê û li vir ligel hejmarek ji xwendevanên Kurd -ku di çarçoveya zanîngehên Îranê de xwe bi rêxistin kiribûn- dostanî peyda kir. Em nizanin Nabdil, ku texelusa (nasnavê) şairî ya OKTAY ji bo xwe bi kar dianî, tu carî çûbû Kurdistanê an na, lê belê Nabdil di helbesta "Kurdistan"ê de bi awayekî behsa siruşta Kurdistanê dike ku mirov dibêje qey bixwe xelkê wê derê ye an bi salan li wê derê jiyaye.
Nabdil bêyî helbestan, pexşan jî dinivîsandin. "Doza Neteweyî" ku ji perspektîfeke marksîst pirsê şîrove dike, "Mîrzayê Pan û Ehwalên wî" ku tê de şovênîzma etnîkî rexne dike, "Tevgera Razliq" ku behsa xebata cotkarên wî gundî bi dijî zilamên dewleta şah dike, bi zimanê Farsî hatine nivîsandin. Her wiha berhemên helbestên wî bi navê "Işîk" (Koma Helbestan) bi zimanê Turkiya Azerbaycanî ji berhemên wî yên hêja ne.
Nabdil ligel rêhevalên xwe li Tewrêzê şaxa Rêxistina Çirîkên Fîdayiyên Gel damezirand û dijî rejîma dîktatoriya şah xebata çekdarî dest pê kir. Mixabin di sala 1971an de, di çalakiyekê de li Taranê Nabdil bi birîndarî hat girtin û di 12ê Adara 1972an de, piştî êşkenceyên neînsanî, bi 8 hevalên xwe re hat gulebarankirin.
Li vir em helbesta "Kurdistan"ê, ku ji ber destxeta Nabdil bixwe bi rênivîsa Azerbaycanî hatiye amadekirin, diweşînin. Ew helbest ji aliyê hunermendê nemir ê Azerbaycana Îranê Eyûb Zîrûfçî ve bûye straneke şoreşgerane.

Kürdüstan

Bu dağlar uca baş!
Uca baş dağlara qanlı çəkmələr yol aça bilməz
Bu dağın ceyranı özgə oxçunun oxuna gəlməz
Qolları bağlanan əsir bir insan
Tutğun axşamlarda ağlamaz, gülməz
Dərələr dərin,
Elə dərin ki…
“Həjar” dərinlikdə insanları bəsləyib
Dərələrdə axan Qızılüzəni
Suyu həm sərin, həm də atəşin!
Elə bir su ki…
Bizim yurdumuza çatanda belə,
Hədiyyə gətirir keçmiş ellərdən ürək atəşin
Düşlər meşəlik!
Palıd meşələri
Axşamda hər quş quşur min dastan
Bu laylay səsilə astaca-astaca
Yuxuya gedir gözəl Kürdüstan.
Düşlərdən yensək,
Çəkilib, yayılıb güm-güy zanbaq tək
Düzlərdə tütün
Düzlərdə çalışır oğlanlar, qızlar, güdüzü bütün
Yaylaqda oba,
Obada çoban,
Çobanın ağzında incə bir tütək
Söyləyir igidlər çəkən xəmləri
Elə bir xəm ki…
Bistun dağında igid Fərhadi
Bulayar qana
Elə bir xəm ki…
Yurdunun çiçəyi, əsrinin gözəli,
Ala göz Şirini gətirər cana
Bu dağlar uca baş!
Uca baş dağlara qanlı çəkmələr yol aça bilməz
Bu dağın ceyranı özgə oxçunun oxuna gəlməz
Dağlarda gəzirlər iri göz oxular
Ürəklərində dərin bir sevgi
O sevgidən ki
Səlahəddinin də könlünü dağladı
Əfsanələrdə insanlar təkin
Ana yurdunun qorunmaq üçün
Belini bağladı
Bu dağlar qoca baş, elləri uca baş
Hamiya bit dost, bizlərə qardaş.
Yanar odlarda birlikdə yanan vəfalı yoldaş
Dərələr dərin, sular atəşin
Düşlər meşəlik, düzlər tütünlük
Yaylaqda oba, obada çoban
Axşamlar hər quş quşur min dastan
Bura Kürdüstan, bura Kürdüstan
Xan Qızılüzən axan günəcək
Ulduzlar yerə baxan günəcək
Bol olsun xalqının əkdiyi bostan
Var olsun bizim qardaş Kürdüstan

1965 – 1344-cü ilin yayı
Təbriz

•Həjar – Kürdüstanın böyük mütərəqqi müasir şairi

•Qızılüzən – bu çay Kürdüstan dağlarından axır, Azərbaycandan keçir və nəhayət Xəzər dənizinə tökülür

•Səlahəddin Əyyubi – səlib döyüşlərində (“xaç savaşlarında”) kürdlər türk qəbilələri ilə birlikdə Avropanın hücumçu qoşunları müqabilində müdafiə edirdilər. Səlahəddin də onların mübariz başçıları idi.