Divê her kes ji bo pêvajoyê berpirsiyar be

• "Rêwîtiya hezar kîlometreyî bi gavekê dest pê dike." Ev gotina kevnar ne tenê ji bo jiyana takekesî, lê her wiha ji bo wan guhertinên dîrokî yên ku paşeroja hevpar a gelan bi teşe dike, wekî kurteyeke bi hêz xizmetê dike. Avakirina aştiyeke mayinde, komareke demokratîk û jiyaneke civakî ya azad, ne bi gavên mezin û ji nişka ve, lê bi gavên ku bi sebir, biryardarî û hestê berpirsiyariya hevpar tên avêtin, pêk tê.

MEHMET ALÎ ALÇINKAYA

Yek ji girîngtirîn mijarên dîrokî yên ku îro li pêşiya Tirkiyeyê ne, bihêzkirina siyaseta demokratîk û avakirina mayinde ya bingeha civakî ya ji bo komareke demokratîk e. Ev pêvajo ne tenê berpirsiyariya saziyên dewletê an jî aktorên siyasî ye; ev karekî dîrokî ye ku pêwîst dike hemû beşên civakê, partiyên siyasî, civaka sivîl, rêxistinên girseyî yên demokratîk, rewşenbîr, jin, ciwan û her welatiyek berpirsiyariyeke hevpar bigirin ser xwe.

Komara demokratîk ne tenê modeleke rêveberiyê ye. Ew her wiha şêweyeke demokratîk a jiyana civakî ye ku xwe dispêre îradeya gel; ew serweriya zagonê misoger dike, maf û azadiyên bingehîn diparêze û derfetê dide ku nasname û baweriyên cihêreng li ser bingeha hemwelatiya wekhev bi hev re bijîn. Ev nêrîn pirrengiyê ne wekî gefekê, lê wekî sermayeyekê dibîne; her wiha cudahiyan ne wekî çavkaniya nakokiyê, lê wekî parêzereke jiyana hevpar dinirxîne.

Dîrok nîşan dide ku ti guhertineke demokratîk qet bi awayekî xweber pêk nehatiye. Têkoşînên civakî, reformên demokratîk û lêgerîna gelan a ji bo azadiyê, di her serdemê de bûne xalên werçerxanê yên girîng. Biryarên ku di van qonaxan de hatine girtin, civak an ber bi demokrasiyeke pêşketîtir ve birine an jî ew xistine nava qeyranên nû. Îro, em li ber xaçerêyeke dîrokî ya bi vî rengî ne.

Nêrîna çareseriya demokratîk û aştiyê, ku Birêz Abdullah Ocalan demeke dirêj e parêzvaniya wê dike, ne tenê wekî pêşniyareke siyasî, lê wekî nêzîkatiyeke ku armanc dike şer bi siyaseteke demokratîk, înkarê bi hemwelatiya wekhev û tundiyê jî bi lihevhatina civakî biguherîne, tê dîtin. Serkeftina pêvajoyeke wiha ne bi hewldanên yekalî, lê bi xurtkirina baweriya dualî, kanalên diyalogê û bingehên siyaseteke demokratîk pêkan e.

Di rewşa îro de ku bi kûrbûna cihêkariyê, lawazbûna baweriya civakî ya ji ber agahiyên şaş û derewîn û kêmbûna baweriya bi saziyan tê naskirin her gaveke berbiçav a ber bi demokratîkbûnê ve xwedî girîngiyeke mezin e. Bihêzkirina serxwebûna dadweriyê, misogerkirina hilbijartinên adil û zelal, berfirehkirina azadiya hizir û derbirînê, parastina mafê rêxistinbûnê, pêşxistina demokrasiya herêmî û bihêzkirina civaka sivîl, ew berpirsiyarî ne ku li ser riya ber bi komareke demokratîk ve nayên paşxistin.

Beşdariya çalak a ciwanan û bi taybetî ya jinan a di pêvajoyên biryardanê yên jiyana siyasî û civakî de, yek ji mezintirîn garantiyên veguherîna demokratîk e. Eger ew nifşên ku dê pêşerojê ava bikin ti gotineke wan di pêvajoya demokratîkbûnê de tune be, ne pêkan e ku ew pêvajo demdirêj be.

Cîvakîkirina aştiyê ya di nava civakê de tenê bi rûbirûbûna rastiyê, bihêzkirina dadperweriyê û avakirina jîngeheke baweriya dualî pêkan e. Aştiya mayinde ne tenê bêdengkirina çekan, lê her wiha rakirina astengiyên li pêşiya siyaseteke demokratîk, dabînkirina jiyaneke azad û wekhev a ji bo nasnameyên cihêreng û xurtkirina baweriya bi paşerojeke hevpar jî di nava xwe de vedihewîne.

Lewma, divê her kes ji bo serkeftina pêvajoyê berpirsiyariyê bigire ser xwe. Divê saziyên dewletê, partiyên siyasî, rêxistinên civaka sivîl ên demokratîk, medya, akademî û hemû beşên civakê, ji hesabên siyasî yên demkurt wêdetir binêrin û bi hestê berpirsiyariya dîrokî tevbigerin. Çimkî komara demokratîk, hem ji bo nifşên niha û hem jî ji bo nifşên pêşerojê peymaneke civakî ye.

Di dawiyê de, komara demokratîk ne gihaştina cihê dawî ye; ew geştek dîrokî ye ku hewcedarê hewldanên berdewam, diyalog, demokrasiyê û têkoşînek hevpar e. Her gavek demokratîk a ku îro tê avêtin, dê aştî, azadî û jiyana bi hev re ya sibehê bi teşe bike. Çawa ku gava yekem a rêwîtiyek hezar kîlometreyî destpêka karekî mezin e, her gavek demokratîk a ku îro bi wêrekî tê avêtin jî dê pêşeroja mayinde ya aştiyê, serweriya zagonê û komara demokratîk ava bike. Lewma, ev pêvajo ne tenê pêşveçûnek e ku mirov tenê lê temaşe bike, berpirsiyariyek dîrokî ya hevpar e û divê her kes tê de cih bigire.