- Li ser afirandin û biteşekirina hebûnê tu serdestî tune ye. Her hebûnek di gerdûnê de xwedî wateyekê ye û bi hêz û aqilê xwe yê xwezayî dijî. Tiştê ku xwezayê zindî dike girêdana wê ya bi azadiyê re ye. Em dikarin vê hevsengiyê wekî hevsengiya ekolojîk pênase bikin.
Ji bo afirandina pêşerojek geştir ji bo tevahiya civakê, pêdivî ye ku hişmendiya serdest were guhertin û girêdana di navbera têkoşîna jinan û parastina xwezayê de di şerê li dijî pergala modernîteya kapîtalîst de were xurtkirin. Ev ji bo mirovahiyê jî xizmetek e. Lêbelê, ji ber ku zihniyeta baviksalarî xwe wekî pergalek îdeolojîk û hişmendiyek serdest pêşkêş dike, li ser kontrola xwezayê li ser jinan û laşên wan ava bûye, cihêrengî hatiye paşguhkirin. Di encamê de, zordarî, îstismar û tundûtûjî rewa dibin. Lê belê têkoşîna bi salan a jinan li dijî vê yekê dewam dike.
Li dijî şer civaka ekolojîk loma gelekî girîng e. Girêdaneke rasterast di navbera mîlîtarîzm, şer, tundûtûjî û wêrankirina xwezayê de heye. Wekî nimûne, berevajî şerên berî sedsala 20'î ya rasterast mirovahî hedef digirtin, çekên sedsalên 20 û 21'ê ji bo wêrankirin û jehrîkirina jîngehê têne bikaranîn. Em vê yekê bi taybetî di rastiya Kurdistanê de dibînin. Di salên dawî de, wêrankirina xwezaya Kurdistanê beşek ji rastiya şer e. Birîna daran, çêkirina bendavan, şewitandina daristanan û hwd. bi awayekî hovane dewam dikin. Rastiya mîlîtarîst a jiyana hemdem ne tenê bi wêrankirina xweza û jîngehê ve sînordar e; siya şer bandorê li hemî aliyên siyasî û civakî yên jiyana me dike. Ev li ser serdestî û desthilatdariyê ye. Ji ber vê yekê, krîza ekolojîk nikare ji avahî û bingehên ku vê hişmendiyê hildiberînin cuda were hesibandin. Loma her tim hişyariya di qada ekolojiyê de jî divê li ber çavan bê girtin.
Girîngiya ekolojiyê ji bo domdariya jiyana xwezayî û ekosîsteman pir girîng e. Wekî din, ekolojî dihêle ku em têkiliya di navbera zindiyan û jîngeha wan de fam bikin. Ji ber vê yekê, parastina çavkaniyên xwezayî ji bo parastina hevsengiya ekolojîk pir girîng e. Talan û serdestiya li ser xwezayê, digel koletiya jinan, bi hev ve girêdayî ne û berhemên hişmendiyek yekane ne. Ekolojiya civakî li ser hevsengiya di navbera mirov û mirovan de û di navbera mirov û xwezayê de ye. Ji bo ku ekolojiya civakî were avakirin, divê avahî û têkiliyên civakî werin guhertin, her wiha têkiliya di navbera xwezaya yekem û duyem de û têkoşîna ji bo avakirina xwezaya sêyem divê bi rêya hevsengiya di navbera van her du xwezayan de were meşandin. Ger serdestiya mirovan li ser mirovên din berdewam bike, bê guman serdestiya mirovan li ser xwezayê jî dê berdewam bike.
Her wiha, hewaya paqij, av û ax rasterast ji aliyê hevsengiya ekolojîk ve bi bandor dibin. Ji ber vê yekê, girîng e ku kes li hember hawîrdorê hişyar bin û hişmendiya ekolojîk pêş bixin. Ekolojî zanistek e ku bi Jineolojiyê ve girêdayî ye. Ji aliyekî din ve, ekolojî yek ji warên lêkolîna Jineolojiyê ye. Şîrovekirin û rexnekirina nêzîkatiyên serdestkirina xwezayê û pêşxistina têkoşînên teorîk û pratîkî li dijî kêmasiyên dibistanên sosyolojîk di vî warî de, fikara Jineolojiyê ye. Serdestiya li ser jin û xwezayê berhema avahiyên desthilatdariyê ye û îstismara jin û xwezayê divê ji hev cuda neyê nirxandin. Afirandina hişmendiya têgihîştina ekolojîk di her qada civakê de karekî zanistî û civakî ye. Yek ji stûnên bingehîn ên civakek demokratîk afirandina hişmendiya ekolojîk e. Civatek ku ji xwezayê dûr ketiye û dijminatiya wê dike ber bi tunebûnê ve diçe.
Ekolojî parastin û bikaranîna rast a çavkaniyên xwezayî pêş dixe. Di heman demê de li Kurdistan û Mezopotamyayê bi giştî, parastina xwezayê çandeke kûr û kevnar e. Jin û dayik di veguhestina vê çandê de roleke pir girîng dilîzin. Îro, jin di hemû tevgerên civakî yên dij-sîstemê de roleke girîng dilîzin; tevgerên ekolojîk yek ji wan in. Di dawiyê de, ji bo xêzkirina paşerojeke geş, pêdivî ye ku hişmendiya serdest were guhertin û girêdana di navbera têkoşîna jinan û parastina xwezayê de di şerê li dijî pergala modernîteya kapîtalîst de were xurtkirin.
NAVENDA NÛÇEYAN
