Hunermenda "Deq"ê Fatma Temelê, ligel xebatên xwe yên li ser qadê yên têkildarî "Deq"ê ku pêşenga hunera nûjen a tatûyê ye, vê kevneşopiyê li atolyeya xwe jî didomîne. Fatma Temel, ji bo parastina berdewamiya hunera "Deq"ê ya ku xwedî dîrokeke kûr e, diyar dike ku her sembolekî "Deq"ê ku bi têkeliyeke ji dûman û şîrê dayikeke ku keç anîye dinyayê tê çêkirin, xwedî çîrok û wateya xwe ya taybet e. Ew destnîşan dike ku ev kevneşopiyeke ji nifşekî derbasî nifşekî din bûye.
Fatma Temelê destnîşan kir ku deq" li ser beşên taybet ên laş tê çêkirin, bi taybetî ji aliyê jinan ve bi wê baweriyê ku ji bo hin pirsgirêkên çerm xwediyê taybetmendiyên dermankirinê ye û her wiha ev huner di nav çandên cihêreng de sembol û teknîkên taybet li xwe digire.
Fatma Temelê got: "Ev kevneşopî di gelek çandan de heye, ji Misriyan û Hûriyan bigire heta gelê Fîlîpînê. Ew di gelek şaristaniyên Mezopotamyayê de tê dîtin, di nav Kurd, Ereb, Suryanî û Ermeniyan de. "Deq" kevneşopiyek e ku ji bo dermankirinê tê bikaranîn. Ji mêj ve tê bawerkirin ku ew êşa serî û êşa movikan sivik dike û hin nexweşiyên çerm derman dike; ew bi vê mebesta taybet dihat kirin. Heke em hinekî din vegerin paş, em dibînin ku materyalên tê de hatine bikaranîn, di rastiyê de di dermanê alternatîf ê vê herêmê de jî cih digirtin. Li vê herêmê, bi gelemperî jin in yên ku vê kevneşopiya deqçêkirinê didomînin û vediguhêzin nifşên din. Bêguman, dibe ku mebest li gorî serdemê biguhere; carinan li ser koleyan dihat çêkirin, carinan jî li ser kesên payebilind. Her çend çîrokên wê cuda bin jî, teknîk li gelek deverên cîhanê heman dimîne û li gelek cihên cîhanê jin in yên ku hem van deqan li xwe dikin û hem jî wan çêdikin."
Ezmûna kolektîf a mirovahiyê
Fatma Temelê bal kişand ser wê yekê ku mirovahiyê di dirêjahiya dîrokê de bi rêya sembolan pêwendî daniye û kevneşopiya tatûkirinê (xêzkirina nexşan li ser çerm) di serdema devkî de bi van sembolan derketiye holê û bi vî awayî bîranîn zindî hiştiye û diyar kir ku sembola pezkoviyê ya ku li şikeft û bajarên kevnar tê dîtin, wekî depoyeke bîranînê kar dike, lê sembolên pîroz bi taybetî li ser bedena jinan dihatin nexşandin. Fatma Temelê wiha got: "Sembolên ku em hem li ser bedenê û hem jî li hin cihên kevnar dibînin hene û ev sembol çandê nîşan didin. Bi awayekî, ew ezmûna kolektîf a mirovahiyê jî nîşan didin. Her çend dibe ku şêwe û teşeyên sembolan hinekî cuda bin jî, ew bîranîna bingehîn a li pişt wan heman dimîne; awayê veguhastin, têgihiştin û şirovekirina wan jî domdar û yekgirtî ye. Rewşa li vir jî hema hema heman e; ev kevneşopiyeke ku bi rêya jinan didome. Sembolên ku em wan wekî pîroz dibînin hene. Dema ku ez serdana gundan dikim, ez sembolên heyv, roj, şe û nebatan li ser bedena jinan dibînim."
Ber bi windabûnê ve diçe!
Fatma Temelê da zanîn ku kevneşopiya "Deq"ê ku bi xetereya windabûnê re rûbirû ye, ji ber koçberî û bajarbûnê di warê veguhestina çandî de rastî qutbûn û astengiyan hatiye. Fatma Temelê, bi balkişandina li ser hewldanên xwe yên ji bo zindîhiştina kevneşopiya "Deq"ê, wiha got: "Kevneşopiya Deqê bi rastî jî ber bi windabûnê ve diçû. Dayikan ev kar dikir lê ji keçên xwe re nedigihandin; lê belê niha neviyên keç in ku vî karî dikin. Gelek sedemên vê yekê hene: hem pêvajoyeke bi êş e û hem jî ji ber modernîzasyonê bandor lê hatiye kirin."
MA/AMED
