- Ev pirtûk ne tenê belgeyeke dîrokî ye, lê di heman demê de sembola azadî û ronakbîriya zimanê dayikê ye. Ji bo her Kurdê ku bi dilşewatî li ser ziman û çanda xwe dixebite, ev xebata sala 1929’an mînakek e ku hewldanên piçûk jî dikarin encamên mezin bidin.
Di sala 1929’an de, li Rewana paytexta Ermenîstana Sovyetê, pirtûkeke dîrokî hate weşandin: "Xo bi Xo Hinbûn û Xwendina Nivîsara Kurmanjî". Ev pirtûk yekemîn xebata perwerdehiya fermî bû ku bi zimanê Kurdî (Kurmancî) û bi alfabeya Latînî ya nû hatibû afirandin. Pirtûk nexasim ji bo Kurdên Sovyetê hatibû amadekirin.
Wê demê, di bin siya Şoreşa Bolşevîk de, gelek neteweyên Sovyetê di nav hewldanên çandî û perwerdeyî yên mezin de bûn. Kurdên ku piraniya wan li Ermenîstan û Azerbaycanê dijiyan, jî di vê pêvajoyê de cih girtin. Bi hevkariya rewşenbîrên Kurd ên wekî Erebê Şemo û zanyarê Asûrî Îsahak Marogûlov, alfabeya Latînî ya yekemîn ji bo zimanê Kurmanjî hate afirandin. Ev pirtûk jî encama wê xebata dîrokî bû.
Armanca pirtûkê
"Xo bi Xo" tê wateya "Bi xwe bi xwe" an jî "Xwe bi xwe fêr bibe". Ev nav îşaretek e ku pirtûk ji bo kesên ku bi serê xwe dixwazin Kurdî bixwînin û binivîsin, hatiye amadekirin. Di wê demê de gelek Kurdên Sovyetê ne xwendî bûn. Pirtûk bi awayekî hêsan, bi wêne û mînakên jiyana rojane, rêbazên xwendin, nivîsandin û rastnivîsînê hîn dikir. Wêne li ser bergê pirtûkê jî pir watedar e: gundekî Kurdî, zarokên ku diçin mektebê, jineke kevneşopî, mamosteyekî pîr ku rojnameyan dixwîne û hevkariya civakî. Ev hemû sembola ronahiya perwerdeyê ya nû bûn ku Sovyet dixwest bi Kurdan re bîne.
Girîngiya dîrokî
Ev pirtûk ne tenê pirtûkek perwerdeyî bû, lê di heman demê de gaveke mezin bû di dîroka edebiyat û zimanê Kurdî de. Berî wê, nivîsandina Kurdî ya Kurmancî pir kêm bû û pir caran bi alfabeya Ereban dihat nivîsandin. Bi vê pirtûkê re, bingehek ji bo weşandina pirtûk, rojname (wekî Riya Teze) û edebiyata nûjen a Kurdî hate avêtin. Mixabin, ev serdem dirêj nedomiya. Di dawiya salên 1930’an de, bi polîtîkayên Stalîn, gelek ji wan rewşenbîrên Kurd hatin girtin, sirgûn kirin an jî hatin kuştin û alfabeya Latînî jî bi ya Kirîlî hate guhertin. Lê belê tovê ku di sala 1929’an de hate çandin bi wextê re şax veda û ev tov bû çavkaniya xebatên dîtir.
Hewldanek piçûk maneyek mezin
Îro, dema em li vê pirtûka kevn a zerbûyî dinêrin, em ne tenê pirtûkekê dibînin. Em şahidiya hewldana rewşenbîrên Kurd dikin ku di nav hemû zehmetiyan de xwestine zimanê xwe biparêzin, pêş bixin û bidin jiyîn. "Xo bi Xo" îşareta wê baweriyê ye ku mirov dikare bi xwe bi xwe jî bigihîje ronahiyê. Ev pirtûk ne tenê belgeyeke dîrokî ye, lê di heman demê de sembola azadî û ronakbîriya zimanê dayikê ye. Ji bo her Kurdê ku bi dilşewatî li ser ziman û çanda xwe dixebite, ev xebata sala 1929’an mînakek e ku hewldanên piçûk jî dikarin encamên mezin bidin.
"Xo bi Xo" – gotineke ku îro jî bang li me dike: tu dikarî zimanê xwe bi xwe fêr bibî, biparêzî û bidî jiyîn!
NAVENDA NÛÇEYAN
