- Çîroka Nûdem Durak di heman demê de rola jinan a di hilberîna çandî de jî radixe ber çavan. Hunermendên jin ne tenê afirînerên berheman in, di veguhestina ziman, melodî, çîrok û bîra civakî ya ji nifşekî bo nifşekî din de roleke girîng dilîzin.
Nûdem Durak di sala 1988’an de li bajarokê Dêrgula Şirnexa bakurê Kurdistanê ji dayîk bû. Di malbateke ku kevneşopiya dengbêjiyê lê xurt bû de mezin bû. Dengbêjiya mêrên di malbata wê de di destpêkirina wê ya muzîkê de roleke girîng lîst.
Eleqeya Nûdem Durak a bi muzîkê re, di salên zarokatiya wê de dest pê kir. Wê di derdora 12 saliya xwe de dest bi stranbêjiyê kir û paşê dest bi lêdana gîtarê kir. Tê gotin ku dayîka wê ji bo ku jê re gîtar bikire, gustîla xwe firotiye. Ji bo wê, muzîk ne tenê pîşeyek bû, di heman demê de rêyek bû ku çand û zimanê herêma ku lê dijî zindî bimîne.
Çîroka Nûdem Durak ne tenê çîroka hunermendek e. Di heman demê de çîroka têkoşîna ji bo domandina zimanê Kurdî, jinan û bîra çandî ye, tevî astengiyên ku ew pê re rû bi rû dimînin.
Jineke ciwan a hilberîner
Di jiyana Nûdem Durak de, nasnameya wê ya wekî jin û hunera wê ji hev nayên veqetandin. Ew ne tenê weke stranbêjek, di heman demê de weke jineke ciwan a ku beşdarî hilberîna çandî jî bû hebû. Wê muzîk fêrî zarokan kir û li ser projeyên ku rê didan jin û ciwanan ku xwe di qadên çandî de nîşan bidin xebitî. Wê bi zimanê Kurdî stran got, bi zimanê Kurdî muzîk afirand û hewl da ku melodiyên bi zimanê xwe, veguhezîne nifşên pêşerojê.
Ji ber vê yekê, çîroka wê di heman demê de çîroka qadên ku jinan di warê çandî de ji xwe re afirandine ye. Ji ber ku di cîhanekê de ku dengê jinan pir caran bi sînorên mal, kolan, dibistan û qada giştî ve sînordar e, jinek ku derdikeve ser dikê û bi zimanê xwe stranan dibêje dikare bibe şêweyek hebûnê bi serê xwe.
Nûdem Durak, ku di ciwaniya xwe de xwendina xwe ya muzîkê domand, endama koma muzîkê ya Koma Sorxwîn bû. Her wiha li Navenda Çandê ya Mem û Zîn a li Cizîra Botan wek mamosteya muzîk û erbanê xebitî. Xebata wê ya li wir bi taybetî li ser zarokan bû û hewl da ku melodiyên gelêrî yên Kurdî ji nifşên ciwan re veguhezîne. Bi vî awayî, ji bo wê, muzîk ji şêweyekî tenê yê îfadeya takekesî derbas bû û bû amûrek ji bo veguhestina çandî. Xebata Nûdem ku kevneşopiya dengbêjiyê ya di çanda Kurdî de cihekî girîng digre bi muzîka hemdem re anî cem hev, ji bilî zimanê Kurdî, rola jinan a di jiyana çandî de jî ronî kir.
Girtin û doza siyasî: çalakiyên çandî bûne sûc
Nûdem Durak di 22’yê Nîsana 2015’an de hate girtin. Ew bi sûcên "endamtiya rêxistinê" û “propagandaya terorîst” de hate tawanbarkirin. Parêzerê wê diyar kirin ku tohmet bi çalakiyên wê yên çandî û muzîkî ve girêdayî ne. Xebata wê ya li Navenda Çandî ya Mem û Zîn û çalakiyên wê yên muzîka Kurdî di dema darizandinê de bi taybetî hatin destnîşankirin.
Hat ragihandin ku cezayê giştî yê ku di du darizandinên cuda de lê hatine birîn, gihîştiye 19 sal û 6 mehan. Doza Nûdemê demek dirêj e tê nîqaşkirin, ji ber ku ew nîşan dide ka çawa hunermendeke jin ku muzîka Kurdî pêşkêş dike, çalakiyên wê yên çandî anîne ber çavên dadgehên cezayî.
‘Dixwazim berî ku dengê xwe winda bikim derkevim’
Yek ji fikarên herî mezin ên Nûdemê li girtîgehê dengê wê ye. Di sala 2026’an de, Nûdem bi nexweşiya guatira jehrî û osteoporozê ket, li ser pêşketina pirsgirêkên tenduristiya xwe û xetera windakirina dengê xwe, bi fikarên nû re rûbirû ma. Ji bo stranbêjekê, deng yek ji beşên herî bingehîn ên jiyanê ye. Ji ber vê yekê, gotinên Nûdemê yên ji salên berê, "Ez dixwazim berî ku dengê xwe winda bikim derkevim," îro giraniyek mezintir digirin. Ji ber ku tirsa wê ne tenê pêşketina nexweşiya wê ye, windakirina dengê ku wê bi salan parastiye, stran gotiye û bi yên din re parve kiriye.
Piştgiriya navneteweyî
Çîroka Nûdem Durak di dawiyê de sînorên Tirkiyeyê derbas kir. Gelek hunermend û çalakvanan daxwaza serbestberdana wê kirin. Kesayetiyên navdar ên navneteweyî yên wekî Peter Gabriel, Roger Waters, Angela Davis, Noam Chomsky, û Ken Loach piştgiriya xwe ji bo Nûdem Durak anîne ziman. Ev piştgirî bûye sedem ku doza wê ne tenê wekî mijarek takekesî, di heman demê de di çarçoveya azadiya derbirînê, mafên çandî û azadiya hunerê de jî bê nirxandin. Di sala 2023’yan de, 46 kesayetiyên navneteweyî ji bo serbestberdana wê bangek hevbeş kirin. Di heman demê de, nivîskar Elif Şafak rexne li wê yekê girt ku stranbêjiya Nûdemê bi zimanê wê yê zikmakî wekî sûc tê hesibandin.
Ger em çîroka Nûdem Durak tenê wekî çîrokeke zindanê bibînin, wê gelek kêm be. Di jiyana wê de, muzîk, ziman, nasnameya jinan û bîra çandî bi hev ve girêdayî ne. Çîroka Nûdem Durak di heman demê de ji bo rola jinan a di hilberîna çandî de jî radixe berçavan. Hunermendên jin ne tenê afirînerên berheman in, ew di veguhestina ziman, melodî, çîrok û bîra civakî ya ji nifşekî bo nifşekî din de jî roleke girîng dilîzin. Îro, hêmana herî berbiçav di çîroka Nûdem Durak de ew e ku tevî van hemû salan jî wê qet dev ji muzîkê bernedaye. Helbest û stranên ku wê di girtîgehê de nivîsandine nîşan didin ku muzîk hîn jî ji bo wî şêweyek îfadeya têkoşîn û berxwedanê ye. NAVENDA NÛÇEYAN
parvê bike
Nûçeyên ku dikare bala we bikşîne
