- Dema ku em rûpelên dîroka hemdem a destpêka sedsala 20’emîn vedikin, em navê Emîne Xanim dibînin ku weke yekemîn seroka rêxistina jinên Kurd têkoşiyaye û di dîroka hemdem a Kurd de weke parçeyekî girîng û berbiçav tê hesibandin. Heman demê wek sembola serxwebûna fikrî û têkoşîna sivîl a jinên Kurd tê naskirin.
Emîne Xanim di sala 1868’an de li bajarê Qahîreyê ji dayik bû, ew keça Halem Paşa û keça Mihemed Elî Paşa bû ku waliyê navdar ê Misirê bû, ji ber vê yekê nasnavê “Şehzade Emîne” girtiye.
Di sala 1890’î de li Stenbolê bi dîplomat û siyasetmedarê Kurd Şerîf Şahê Xandan ku xelkê Silêmaniyê ye re dizewice û vê yekê Emîne Xanim xist navenda bûyerên siyasî û dîplomatîk ên aloz ên herêmê û cîhanê.
Di navbera salên 1898 û 1908’an de, ji ber wezîfeya dîplomatîk a hevjînê xwe, Emîne Xanim deh salên zêrîn ên jiyana xwe li paytexta Swêda Stockholmê derbas kir. Ev serdem di kesayeta wê de xaleke werçerxê bû.
Emîne Xanim bi zimanê Îngilîzî, Fransî û Swêdî baş diaxivî û xwediyê kelecaneke mezin a xwendina pirtûkan bû. Rojnameya Swêdî ya bi navê Charmant ji bo wê pênaseya bedew û delal bi kar dianî. Emîne Xanim bi keça xwe Şerîfeyê re bi awayekî çalak beşdarî rêxistinên xêrxwaziyê yên li Stockholmê dibûn.
Jineke wêrek
Şerîf Paşa piştî ku di sala 1908’an de li Parîsê bi cih bû, bû yek ji dijberên bingehîn ên partiya neteweperest a dewleta Osmaniyan. Wê demê Emîne Xanim ne tenê hevjîn bû, di heman demê de di nava dewleta Osmanî de tora têkiliyên navxweyî ya hevjînê jî birêve dibir. Di sala 1910’an de ji aliyê rayedarên dewleta Osmanî ve bêyî amadebûna xwe hat darizandin û pênc sal cezayê sirgûnê lê hat birîn.
Di sala 1914’an de, dema ku li Parîsê êrişî Şerîf Paşa hate kirin, Emîne Xanim wêrekiya bêhempa nîşan da, bi kujerê re rûbirû bû û bi wan re şer kir. Dema ku li erdê ket, xwe mirî nîşan da û bi lez hişyar bû û telefonî polîsan kir. Ev wêrekî û berxwedana wê di rojnameya navdar New Yur Tims de bi sernavê ‘Serxwebûnî û serbûna hinavê hevjînekê’ derket pêşberî xwîneran.
Heta ji rexnegirên hişk ên Şerîf Paşa, Reza Nûr têkildarî Emîne Xanim ev nivîsîbû: “Hevrêya wî jineke pir zana û jêhatî bû, heta hinek caran min digot, eger hevjîna wî li şûna Şerîf siyaset bikira, wê pir baştir bûya!”
Yekemîn Seroka Rêxistina Jinên Kurd
Piştî Şerê Cîhanê yê Yekemîn û bilindbûna tevgera neteweyî ya Kurd li Stenbolê, jinên Kurd di sala 1919’an de “Komeleya Jinên Kurd” ava kirin da ku dengê xwe bigihînin cîhanê.
Li gorî belge û weşanên dîrokî yên wekî rojnameya Îstklalê, Emîne Xanim a ku wê demê li Parîsê bû, bi hevjînê xwe yê ku di Kongreya Aştiyê ya Parîsê de serokê şandeya Kurd bû re pêşniyara serokatiya vê komeleyê qebûl kir û komeleyê jî ev gav bi telegramekê pîroz kir. Emîne Xanim di vê dîrokê de dibe yekemîn seroka fermî ya rêxistina jinên Kurd.
Di heman rêxistinê de jinên din ên rewşenbîr ên wekî Encume Yamulkî jî xwedî roleke bi bandor bû ku piştre têkoşîna xwe ji Iraqê heta Ewropayê domand
Mirin û mîrate
Emîne Xanim piştî jiyaneke tijî afrênerî, têkoşîna siyasî û têkoşîna sivîl; 100 sal berê di sala 1926’an de li Parîsê jiyana xwe ji dest da.
Îro, dema ku dîroka femînîzma Kurd û beşdariya jinan a di biryara siyasî de tê nivîsandin, navê “Şehzade Emîne Xanim” wekî yek ji pêşengên herî geş û berbiçav ên mafên jinan û nasnameya neteweyî di dîroka hemdem de bi şewq dimîne.
ROJNEWS/BEFRÎN NUSRET
