- Li Kolombiyayê, Ruta Pacífica de las Mujeres bêyî ku li benda avakirina komîsyoneke rastiyê ya fermî be, xebata şahidî û bîranînên jinan bi xwe da destpêkirin. Bi hezaran jinan re hevdîtin hatin kirin hatin, li ser bingeha gotinên wan lêkolîneke rastiyê hate kirin û piştî çend salan ev berhevkirin veguherî hevkariyek bi Komîsyona Rastiyê ya fermî re.
Di dîroka cîhanê de, dema behsa aştiyê tê kirin, tiştên ku pir caran tên bîra mirov mase, danûstandin, dewlet, aktorên siyasî, peyman û serdanên rayedarên dewletan ji bo welatan in. Lêbelê, avakirina aştiyê ji wêrankirina şer tenê li ser maseya danûstandinan nayê çareserkirin. Bêyî eşkerekirina rastiyên ku hatine înkarkirin, ezmûnên di bîra kolektîf a civakê de, jiyana rojane, jiyana jinan û windakirina zarokan de; bêyî afirandina bingehek ji bo edalet û azadiyê, ne pêkan e ku meriv behsa aştiya rastîn bike.
Tam di vê serdema ji nû ve avakirinê de ye ku rola dîrokî ya têkoşîna jinên Kurd derdikeve holê. Ji ber ku ji bo jinên Kurd, aştî ne tenê nebûna pevçûnê ye; ew ji nû ve pênasekirina nasnameyan a azad e. Bi rastî, rêberê Kurd, Birêz Abdullah Ocalan, gotiye, "Nasname azadî ye." Ji ber vê yekê, nasnameya jinan dê çawa were naskirin, ew ê di vê pêvajoyê de li ku bin û ew ê di pêşerojê de çi ava bikin?
Aştî tê wateya ku jin bi nasnameyên xwe yên azad xwedî deng û hêza biryardanê ya li ser jiyana xwe bin. Û aştî divê navê jiyaneke demokratîk be ku bi têkoşîna jinan a ji bo azadiyê hatiye avakirin, ne fermanek be ku ji hêla zîhniyeteke serdest a mêran ve tê hilberandin. Divê jinên Kurd mijarên damezrîner ên pêvajoya aştiyê bin. Wekî din, ew bi salan e di rewşeke kuştin, înkarkirin û nenasînê de dijîn.
Ji ber vê yekê, bîranîna tevgera jinên Kurd ne tenê arşîveke êşên hatine kişandin e. Ew di heman demê de bîranîna berxwedanê, rêxistinbûnê, lêgerîna jiyaneke azad û hewldanên jinan a ji bo ji nû ve pênasekirina nasname û îradeya xwe ye.
Ev perspektîfek pir girîng e ji bo tevgera jinên Kurd. Ji ber ku tevgera jinên Kurd îro xwedî mîrateyek rêxistinî û siyasî ya bihêz e. Tevgera Jinên Azad (TJA), rêxistinên jinan ên herêmî, ezmûnên siyasetmedar, parêzer û akademîsyenên jin bîranînek girîng a têkoşîna ku di warên cuda de pêk hatiye temsîl dikin. Hêz jixwe di dîroka wan de ye. Bi salan e, jinên Kurd encamên dewlet û pergala serdest a mêran a ku li ser navê wan diaxivin, dîtin.
Ezmûna Afrîkaya Başûr, ku rûniştinên taybet û rêbazên hesas ên zayendî li mekanîzmaya rastiyê hatin zêdekirin da ku ezmûnên jinan piştî destwerdana jinan xuya bibin, mînakek berbiçav a vê yekê ye. Lêbelê, rastiya ku ev destwerdan paşê çêbû jî sînorkirinên girîng çêkir. Dersa ku ji bo jinên Kurd ji vê yekê were girtin eşkere ye: Divê ezmûnên jinan ji dawiya pêvajoya aştiyê re neyên hiştin. Divê dengê jinan ji destpêkê ve were dîtin. Divê bîra jinan ji destpêkê ve were tomarkirin. Divê rastiya jinan ji destpêkê ve beşek ji aştiyê be. Têkoşîna jinên Kurd ne tenê çîrokek mexdûriyetê ye.
Jinên Kurd ne tenê êş kişandin. Wan xwe rêxistin kirin. Wan siyaset kir. Wan li ber xwe da. Wan saziyên xwe ava kirin. Wan jiyana civakî ji nû ve ava kirin. Wan perspektîfa xwe ya li ser azadiyê pêş xistin. Ezmûna Sepur Zarco ya li Guatemalayê nîşan dide ku rêxistina serbixwe ya jinan ne tenê hêzek sembolîk e. Rêxistinên jinan şahidî berhev kirin, mekanîzmayek sembolîk a edaletê afirandin û ev hewldan di dawiyê de bûn sedema pêvajoyek qanûnî.
Rizgarkirina jinan ne encamek e, lê yek ji şertên bingehîn ên veguherîna civakî ye. Ji ber vê yekê, pîvana aştiyê nikare tenê mîqdara budçeya ku ji bo çekan tê veqetandin be. Pîvana aştiyê ew e ku jin çiqas bi azadî dikarin bijîn, çiqas dikarin biaxivin, çiqas dikarin biryaran bidin, çiqas dikarin xwe birêxistin bikin, çiqas bi azadî dîroka xwe vebêjin û çiqas dikarin pêşeroja xwe bi îradeya xwe ava bikin.
Em ne jinên ku li benda encamên aştiyê ne. Em jinên ku diyar dikin ka aştî çawa were damezrandin in. Ji ber ku têkoşîna me ne tenê armanc dike ku şer bi dawî bike, lê di heman demê de armanc dike ku li dijî şêwazê jiyanê yê ku ji hêla şer û serdestiya mêran ve hatî hilberandin, derkeve. Û berpirsiyariya dîrokî ya ku têkoşîna jinên Kurd îro hildigire, tam li vir dest pê. Avakirina aştiyê bi têkoşîna jinan a ji bo azadiyê. Ji ber ku bi şîara heke jin azad bibin, civak jî azad dibe, ew bi salan e xeteke kûr a têkoşîn û rêxistinê ava dikin.
KOVARA JINÊ/BAŞAK SARIDAL
