- Dîlan Cûdî Saruhan piştî 7 salên girtîgehê, bi pêşangeha xwe ya ewil a bi navê "Îhtimalek li Ezman" derdikeve pêşberî hezkiriyên hunerê. Ew diyar dike ku xebatên wê yên hunerî ne tenê berhemên zindanê ne, berhemên 10 salên têkoşîna nasnameyê ye.
Dîlan Cûdî Saruhan di sala 2017’an de dema ku hat girtin, xwendekara Beşa Peykersaziyê ya Fakulteya Hunerên Bedew a Zanîngeha Marmarayê û 24 salî bû. Ew 7 salan di girtîgehê de ma. Dema ku di sala 2024’an de hate berdan, perwerdehiya wê ya zanîngehê qediyabû, lê hilberîna wê ya hunerî bi dawî nebûbû. Dîlan heta di girtîgehê de jî hilberandina xwe domand. Wê nivîsand, xêz kir û bi materyalên ku ew dikaribû bibîne û veguherîne, xebitî. Pêşangeha "Îhtimalek li Ezman" li 10 salên dawî yên hunermend, xalên werçerxê yên di jiyana wê de û şopên ku van xalên werçerxê li ser hilberîna wê ya hunerî hiştine dinhêre.
Dîlan Cûdî Saruhan di sala 1993’yan de li Stenbolê ji dayîk bû û mezin bû, zaroka malbateke ku ji ber valakirina gundan ji Diha Sêrtê koçî Stenbolê kir e. Ew xwe wekî kesek "tevlihev" li Stenbolê bi nav dike û dibêje ku bajarê ku lê ji dayîk bûye û mezin bûye, têkiliyên wê bi rabirdûya malbata wê an jî nasnameya wê ya Kurd re, qut nekiriye. Ev bîranîna ku wê ji zarokatiyê ve hilgirtiye, paşê bûye beşek ji pratîka wê ya hunerî. Îro, Dîlan Cûdî Saruhan xebata xwe li dora bîranîn, laş, nasname, azadî û mafên mirovan ava dike. Ew rave dike ku rastiya civakî nasname û karakterê wê şekil daye û ji ber vê yekê, xebata wê nikare jê serbixwe be.
Li hundir guhertina materyalan
Ji bo Dîlan Cûdî Saruhan, peykersazeke ciwan a di destpêka perwerdehiya xwe ya hunerî de dema ku ket girtîgehê, 7 sal jî serdemek bû ku tê de materyal, cîh û rêbazên hilberînê guherîn. Dîlan Cûdî Saruhan dibêje ku tiştên ku ji derve asayî xuya dikin, li hundur wateyên cûda digirin. Qelemeke wê ya çanan ku ew di girtîgehê de bikar tîne, êdî tenê qelemeke eyeliner nabe; weke şemsiyeyeke berevajî vediguhere formeke din û nexşê ku ew li cilên xwe zêde dike, dibe cîhek din ê îfadeyê ku ji bo wê di nav sînorên hucreya zindana wê de vedibe.
Ji ber vê yekê, ji bo Dîlan dîwar ne tenê astengiyeke betonî ye. Ew dikare sînorê cihekî be, lê di heman demê de sînorê nasname, zayend, an azadiyê be jî. Ji bo Dîlan dîwar carna bi xwe "valahî" ye û carna jî laşek e ku hewl dide wê bişkîne an jî bişkîne. Dîlan Cûdî Saruhan dibêje ku piştî 7 salan di girtîgehê de derbas kirin, berdana wê bixweber xwe bi ewle û azad hîs nekir. Ew girêdanek di navbera dîwarê ku ew rasterast di girtîgehê de pê re rû bi rû ma û sînorên nedîtî yên ku ew li derve pê re rû bi rû ma, ava dike.
Pêşangeha ewil a takekesî "Îhtimalek li Ezman"
"Îhtimalek li Ezman" pêşangeha yekem a takekesî ya Dîlan Cûdî Saruhan e ku ew bi awayekî fîzîkî beşdar dibe. Dema ku di girtîgehê de bû, nekarî beşdarî pêşangeheke berê bibe, ji ber qedexeya derketinê ya berdewam, ew nekarî beşdarî pêşangeheke din a li Fransayê bibere. Vê carê, ew li ser karê xwe ye û di pêşangehekê de ye ku wê çîroka xwe ava kiriye. Piştî vê pêşangehê, ew plan dike ku wê li Îzmîr û Amed pêşkêş bike.
Dîlan Cûdî Saruhan niha mastera xwe didomîne û plan dike ku hilberîna xwe ya hunerî di warên cûrbecûr de bidomîne. Ji bilî peykersazî û wênesaziyê, behsa çîrokên ku dixwaze di senaryoyan de bihewîne dike. Dîlan Cûdî Saruhan red dike ku hunerê bi dubendiya "huner ji bo hunerê an ji bo civakê" ve sînordar bike. Dibêje ku çîroka takekesî û rastiya civakî ji hev nayên veqetandin û xwe wekî hunermendek ku di cihên ku kontrol û sînordarkirin hene de diafirîne pênase dike.
Em bi Dîlan Cûdî Saruhan re li ser "Îhtimalek li Ezmanan" axivîn. Çîroka malbata wê ji Dihê heta Stenbolê, ezmûna wê ya 7 salan a girtîgehê ku dema ew li Zanîngeha Marmarayê xwendekar bû dest pê kir, awayên ku wê di hundir de berhem afirandin, têkiliya wê bi bîr, beden û nasnameyê re û ka têgeha azadiyê piştî serbestberdana wê çawa ji bo wê guherî, nîqaş kir.
Çima ‘Îhtimalek li Ezman’?
Dîlan Cûdî Saruhan diyar kir ku navê "Îhtimalek li Ezman" wekî nîşanek ji tiştekî ku ew demek dirêj e li ser difikirî derketiye holê. Wê rave kir ku ezman dikare ji bo kesek ku di hundir de asê maye azadiyê temsîl bike, lê ji bo kesek li derve, ew dikare xwesteka ji bo qada vekirî û hewaya teze çêke. Dîlan Cûdî Saruhan gotinên xwe wiha domand: "Lê li vir ez qala meseleya îhtimalê dikim. Di vê serdema ku em tê de ne, di jiyanê de tiştek ne diyar e. Di xalekê de ku em negihîştine diyariyê, ez li îhtimala rewşekê digerim. Û di nav wê îhtimalê de, hîn ezman tune. Wekî ku hûn bixwazin, ezman tune. Lê em qala îhtimala hebûna vî ezmanî dikin. Bi kêmanî ev tiştê ku ez dixwazim îfade bikim e. Ez qala wê yekê dikim ku meriv bikaribe qala îhtimala ezmanî bike. Ez qala tiştekî ji bilî rewşa heyî dikim. Ji ber vê yekê jê re 'Ezmanekî Gengaz' tê gotin.”
Dîlan Cûdî Saruhan got ku têgeha "îhtimal" di sernavê pêşangehê de bi bendavketinê, hesretê û îhtimala derketina pêvajoyek nû ve jî têkildar e û wiha rave kir: “Di vê ezmanê de, ez behsa tiştekî dikim ku ew kesên ku li bendê ne dibe ku tiştê ku li bendê ne bi dest bixin, dibe ku hesret biqede, an jî em dikarin rengê pêvajoyek nû eşkere bikin. Ji ber vê yekê navê wê Ezmanek Îhtimalan e.”
10 salên hilberînê û veguherîna materyalan
Dîlan Cûdî Saruhan tekez kir ku pêşangeh ne tenê ji berhemên ku wê li zindanê çêkirine pêk tê û wiha şirove kir: “Pêşangeha 'Îhtimalek li Ezman' ne tenê ji berhemên ku min li zindanê çêkirine pêk tê. Ew qala heyamek 10 salan dike. Di vê heyama 10 salan de, têgehên îhtimal, beden, sînor, azadî û rewşa jinbûnê hemî têne vekolandin. Ev qonaxek veguherîner bû, encama pêwendiya ku min di vê demê de bi cîhê re danî û têkiliya di navbera cîh, dem û materyalê de. Ji ber vê yekê, ev pêşangeh wekî encama 10 salan berhevkirinê derket holê. Ew pêşangehek e ku bi tebeqeyan, yek li ser yekî din derdikeve.”
‘Materyal ji bo min her gav ne yek e’
Dîlan diyar kir ku di vê pêvajoyê de nêzîkatiya wê ya ji bo materyalan jî guheriye. Wê got ku li şûna ku tenê materyalê wekî xwe bikar bîne, bi demê re veguherîna wê bûye beşek ji rêbaza hilberîna wê û wiha pê de çû: “Bi gelemperî, dema ku ez li materyal an xebatê dinhêrim, li şûna ku ez bifikirim 'ez dikarim ji vê çi bi dest bixim', ew bi rastî cureyek nîşana rewşa min a hestyarî ya wê gavê ye. Şiyana veguherîna materyalê, erê, ew hinekî di zindanê de dest pê kir, lê paşê, ew bû perspektîfek ku rêbaza min a hilberînê nîşan da. Wê di min de perspektîfek afirand ku dikare materyalê veguherîne. Ji ber vê yekê ez dikarim vê bibêjim: Materyal ji bo min her gav ne yek e. Ji bo min, ew dikare forma xwe di dem û mekanê de biguhezîne.”
Dîlan Cûdî Saruhan, rave kir ku materyal dikarin li gorî cih û demê wateyên cûda bi dest bixin û got ku ew di xebata xwe de bi veguherandina tiştên cûda formên nû diafirîne. Dîlan Cûdî Saruhan, bi mînakan ji serpoş, por û sîwanan, diyar kir ku tişt dikarin ji fonksiyonên xwe yên resen wêdetir veguherînin formên din. Dîlan ev mînak dan: “Mînak, dibe ku serpoşek ji bo min ne tenê serpoşek be; ez dikarim wê bi nexşandina li ser wê veguherînim rîtuelekê. An jî, porê li pişt min bigirin, bo mînak, ew dikare ji bo min bibe pirek. Bi rastî, ew pirek e. An jî sîwanên di fezayê de, bo mînak, sîwanek ku ez bi şiklê wê dilîzim, ji hundir ve vediguherim hirçek. Hirçek tevgerîn - li vir veguherînek formek neorganîk bo formek organîk heye.”
Dîlan Cûdî Saruhan anî ziman ku xebatên nexşê yên ku wê li girtîgehê çêkirine jî beşek ji vê veguherînê ne. Dîlan ragihand ku di serdemek ku wênegirtin ne mimkun bû de, wê hewl daye ku jîngeha tê de dijî bi rêbazek cûda veguhezîne cîhana derve. Dîlan Cûdî mînaka vê yekê dide û dibêje: “Serpoşên hundir, kirasên binî yên ku min nexşandine... Ew mîna tabloyan in, dibe ku heta wêneyan jî. Di demekê de ku me nedikarî wêne an wêneyên hundir bikşînin, min digot, 'Baş e, ez ê wêneyekî vê derê bikşînim,' û min ew bi xwe nexşandin û derxistin derve, digot, 'Ev cîhana me ye.' Ji ber vê yekê, lîstika bi zimanê materyalê her gav ji bo min lîstikek bû.” Dîlan Cûdî Saruhan da zanîn ku ev şêweya hilberînê ku li girtîgehê dest pê kir, piştî serbestberdana wê jî berdewam kiriye û pêvajoya ku jiyaye, perspektîfek nû daye wê.
Pêvajoya nû û berpirsyariya hunermendan
Dîlan Cûdî Saruhan anî ziman ku têgeha "îhtimalê" ya pêşangehê bi çareseriya pirsgirêka Kurd û pêvajoya demokratîkbûnê ve jî têkildar e. Wê got ku di demekê ku di jiyanê de ti guman tune ne de, divê hunermend li cihekî raweste ku pêvajoyê bişopîne û şîrove bike. Dîlan Cûdî Saruhan wiha domand: “Em li ser îhtîmalekê diaxivin. Ez difikirim ku hunermendek divê her gav pêşbînîkar be. Dema ku ez wekî keseke ku pêvajoyê dişopîne, dixwîne û bi kêmanî hewl dide ku ji hundir ber bi derve ve pencereyek veke û xwe bi cîhana derve re biguncîne, da ku bi awayekî bi jiyanê re bibe yek, rastiya ku ev pêşangeh, ev nav, ev pêvajo bi vî cihî re hevdem bû, bi rastî ji bo min berpirsyariyek bû. Wekî hunermendek, ez wê wekî berpirsyariyek ji bo xwe dibînim.”
Dîlan Cûdî Saruhan bawer dike ku pêşangeh dikare beşdarî pêvajoya berdewam bibe û rêyên qadên nû veke. Dîlan di dawiya gotinên xwe de dibêje ku ew bi vî rengî binav dike, difikire ku ev yek ji bo beşdariya pêvajoyê wê pir baş be. Ew di heman demê de ji vê yekê bawer e ku wê gelek eniyên nû û cuda veke.
Pêşangeh dikare heta 21’ê Mijdarê li Embara Tûtinê ya li Stenbolê bê ziyaretkirin.
ELÎF AKGUL-JÎNHA/STENBOL
