Rola îdeolojiyê di cîhana nûjen de

Kurdistan LEZGIYEVA nivîsand —

Sêşem 5 Kanûn 2023 - 00:10

Guhertina nîzama cîhanê li hember kaosê, bêpêşbînîbûn û mezinbûna berbiçav a nûjeniya teknolojîk, gelek têgeh û nêrînên cîhannasiyê dixe nav pirsê. Meyla îroyîn turbulans û feza, mekân û zeman, konvansiyonelbûna qalibên di derbarê xweza û civakê de, bi gotineke din, hemû hebûna nîşaneyên girîng ên hatin û damezrandina wêneya klasîk a cîhanê, ku di salên 1970’an de hate pêşbînîkirin di nav pirs de ye. Îdeolojiyên ku peywira wan a kevneşopî ew bû ku di van şert û mercan de îstîqrar û meşrûkirina hêz û serdestiya heyî (an jî berovajî vê, rewakirina dijberiyê, alternatîfa wê), rastkirin, cemidandina dîtin û ramanan, wergirtina form û karakterên nû bû. Bi gotineke din, em dikevin cîhaneke nû ya îdeolojîkkirî ya bi qayde, mantiq û metaforên cihêreng ên ku ne ew qas naskirîyê diparêzin, lê di şûna wê de gelek caran teqlîd dikin.

Ji dema ku têgeh bi xwe xuya bû (Antoine Destutt de Tracy, 1796), îdeolojî ji hêla ramanweran ve wekî "zanistek jorîn" hate hesibandin, ku berevajî metafizîkê, formek ansîklopedîkî ya taybetî ya zanînê ye ku li ser bingeha wê endezyariya (muxendisi) civakî gengaz e.” Ji dawiya sedsala bîstan û vir ve bi redkirina teoriya "dawiya îdeolojiyan" pêvajoyeke ronesansa îdeolojiyan her ku diçe dijwartir dest pê dike. Sedema vê yekê pir zelal e. Ew di serî de bi nerazîbûna mezin a hem kesên desthilatdar û hem jî hemwelatiyên asayî re bi rêwerzên nû yên berbiçav ên kevnar an bi têra xwe nerastkirî yên ji bo "serdema derbasbûnê" di rêgezek nenas de girêdayî ye. Pêşeroj tirsnak e, pêvajo êdî ji sirên tiştên ku îro diqewimin re bersivên têrker nade.

Lêgerîna cûrbecûr îdeolojiyên netewî, dewletî, partîyî û yên sazûmanî nîşaneya dema me ye. Lê ne tenê yên sazî an çînî, wekî ku bi gelemperî berê bû. Îro îdeolojî hem ji bo kes û hem jî ji bo sazî û dezgehên hikûmetê her ku diçe zêdetir dibin şiklê xwenaskirinê û her wiha dibin mijar û mebesta analîzên zanistî û teorîk. Çanda civakeke mirovî ya heterojen a sosyo, bi neçarî cûrbecûr cureyên îdeolojiyê - ji olî û siyasî bigire heya neteweyî-etnîkî û pîşeyî, vedihewîne. Bi tevlîhevkirin û bi hev re bi çandê re ye ku îdeolojî vediguhere paşxaneya bingehîn a ragihandinê ya têkiliyên civakî. Di heman demê de, ew di cîhanek kaotîk de xwenasîn û xwebirêvebirinê ye, her ku diçe aramî û teqez winda dike.

Ne tesaduf e ku heta îro ji îdeolojiyê re hin caran zanist an huner tê gotin û nîqaşa di navbera teoriya siyasî û îdeolojiyê de carinan pêşbaziyek pir dijwar e ku bêdawî xuya dike. Nîqaş li ser xwezaya "zanistî" ya îdeolojiyê, rewşa wê ya epîstemolojîk, ziman, manîpulasyona hişmendiyê û rêgezên nehişmendiyê yên ji bo birêkûpêkkirina civakê dizivire. Antoine Destutt de Tracy nikarîbû bifikire ku ew çi cinek ji şûşeyê derdixe, dê çi azwerî li dora vê têgînê bihele, îdeolojî dê di cîhana siyasetê de çi girîngî bi dest bixe û dê çi bandorê li ser tevahiya pêvajoya dîrokî bike. 

parvê bike

   

Yeni Özgür Politika

© Copyright 2024 Yeni Özgür Politika | Mafên belavkirinê parastî ne.