- Serdemên dîrokî ne tenê bi guhertinên di şert û mercên objektîf de, lê di heman demê de bi awayê ku ev guhertin ji hêla mijara siyasî ve têne şîrovekirin û çawa bi destwerdanên siyasî ve têne veguherandin ji bo îmkanên civakî jî wateyê digirin. Pêvajoya ku em niha tê de ne, di warê avakirina civakek demokratîk û neteweyek demokratîk de, xalek wisa dîrokî ye. Di vê serdema ku xetere û derfet bi hev ve girêdayî ne, meseleya bingehîn ne tenê ew e ku em çi diparêzin, lê di heman demê de çawa, kengî û bi kîjan hêzên civakî em dikarin ramanên ku em diparêzin veguherînin pratîkê.
MEHMET ALÎ ALÇINKAYA
Nêzîkatiya Lenîn a ji bo girîngiya siyasî, "Duh pir zû bû, sibê pir dereng e, niha dema wê ye," îfadeyek kurt a têkiliya di navbera siyaset û dem û şert û mercan de ye. Li vir, girîngî nayê wateya pragmatîzma rojane an jî ji hêla şert û mercên serdest ve guherîn. Ew tê wateya ku meriv bikaribe derfetên ku ji hêla şert û mercên dîrokî ve têne pêşkêşkirin di wextê xwe de bibîne, xetereyan bi awayekî rast binirxîne, îhtimalên nû biafirîne ku ji sînorên rewşa heyî derbas bibin û kêliya guncav ji bo destwerdanê bigire. Di vê wateyê de, siyaset ne tenê hunera nirxandina îhtimalên heyî ye, lê di heman demê de hunera afirandina yên nû ye jî.
Kêmkirina siyasetê ji bo sepandina formulên amade, karakterê wê yê afirîner û veguherîner qels dike. Lêbelê, siyaset qadek e ji bo hilberandina çareseriyên demdirêj ku ji encamên demkurt wêdetir diçin. Ew destwerdanê di şert û mercên rojê de dike û di heman demê de asoyên civakî û siyasî yên pêşerojê jî li ber çavan digire. Ji ber vê yekê, pîvana pratîka siyasî ne tenê encama ku îro hatiye bidestxistin e; ew e ku destwerdana îro çiqas îmkanên sibê berfireh dike.
Ev tam cihê ku pirsgirêka bingehîn a teorîk derdikeve holê ye: danîna têkiliya rast di navbera îdeolojî û siyasetê de. Îdeolojî û siyaset ji hev cuda nînin; lêbelê, ew nikarin li şûna hev werin danîn. Îdeolojî çarçoveya rewşenbîrî ye ku diyar dike ka rastiya civakî çawa tê fêmkirin, kîjan nirx û armanc têne pêşînkirin û kîjan rêça dîrokî tê şopandin. Ji hêla din ve, siyaset pratîka danîna vê çarçoveya rewşenbîrî ya di şert û mercên berbiçav de ye; avakirina têkiliyan bi hêzên civakî yên cuda re, hilberandina çareseriyan û pêşxistina derfetên nû.
Ji ber vê yekê, îdeolojî dikare wekî ronahî û prensîb were fêmkirin, lê siyaset dikare wekî pratîka berbiçav a ku di ronahiya wê prensîbê de tê meşandin were famkirin. Ronahî bi tena serê xwe rê nîşanî mirov nade; lêbelê, bêyî ronahiyê, rêça rê nayê destnîşankirin. Bi heman awayî, pratîk bi tena serê xwe têrê nake; dema ku ew rêça xwe û wateya xwe winda dike, ew dibe sedema ji rê derketinê. Ji ber vê yekê, têkiliya di navbera îdeolojî û siyasetê de divê di nav yekîtiya diyalektîk a teoriyê û pratîkê de were nirxandin.
Yek ji pirsgirêkên ku em îro pê re rû bi rû dimînin, tam ev berevajîkirina têkiliyê ye. Em li cihê ku divê em îdeolojîk bin, dibin siyasî û em dikevin nav hişkbûna îdeolojîk li cihê ku divê em siyasî bin. Lêbelê, pirsgirêk ne hilbijartina di navbera îdeolojî û siyasetê de ye; ew li ser wê yekê ye ku her du jî hevdu temam dikin û di heman demê de taybetmendiyên xwe yên bêhempa diparêzin.
Prensîp rêça dîrokî û sînorên bingehîn ên mijara siyasî diyar dikin. Ji aliyekî din ve, nermbûn kapasîteya pêşxistina rêbazên cuda ye ku li gorî şert û mercên guherbar hatine adaptekirin dema ku heman armanc tê şopandin. Ji ber vê yekê, nermbûna siyasî ne nermbûna prensîban e; berevajî vê, ew formeke afirîner a pabendbûna bi prensîban e. Guhertina rêbazê nayê wê wateyê ku armanc were terikandin. Şîyana pêşxistina rêyên nû dema ku arasteya bingehîn di şert û mercên guherbar de tê parastin, afirîneriya rastîn a siyasetê eşkere dike.
Di sîstema ramanê ya Rêber Apo de, ji ber vê yekê siyaset nikare wekî çalakiyek statîk were hesibandin. Nêzîkatiya Lenîn, ku wekî "Heke hûn 24 demjimêran heman taktîkan bikar bînin, hûn ê têk biçin" tê îfadekirin, her weha destnîşan dike ku pêdivî ye ku taktîk li gorî şert û mercên guherbar werin nûkirin. Pirsgirêk li vir ne li ser guhertina domdar e, lê li ser zanîna tiştê ku em diguherînin û tiştê ku em diparêzin e. Şîyana nûkirina rêbazên taktîkî dema ku arasteya stratejîk tê parastin nîşanek zindîtiya ramana siyasî ye.
Şîyana hizirkirina taktîkî di her demê de, guhertina rêbazan dema ku pêwîst be û kirina vê yekê bêyî ku ji prensîbên bingehîn dûr bikeve, bingeha afirîneriya siyasî pêk tîne. Ji ber ku siyaset ne qalibekî cemidî ye, lê qadeke çalakiyê ya zindî ye ku bi berdewamî bi rastiyên civakî yên guherbar re têkildar e.
Di vî warî de, siyaset jî warê azadiyê ye. Azadî ne tenê avahiyek derûnî an têgeheke razber a maf e. Ew şiyana biryardanê, destwerdanê, avakirina têkiliyan, rêxistinkirin û afirandina têkiliyên civakî yên nû ye. Îradeya azad tenê dikare xwe di pratîkê de nîşan bide. Ji ber vê yekê, azadî ne tenê tiştek daxwazkirî ye, lê rastiyek e ku hêdî hêdî di nav jiyana civakî de tê damezrandin.
Ravekirina dîrokî ya rojaneyiya polîtîk
Di vê çarçoveya teorîk de, divê banga 27'ê Sibatê ya ji bo Aştî û Civaka Demokratîk wekî xaleke werçerxê ya girîng were hesibandin ku pêdivî bi ji nû ve fikirîna têkiliya di navbera bîrdozî û siyasetê, stratejî û taktîkan û prensîb û rêbazê de di çarçoveyek dîrokî ya berbiçav de heye.
Girîngiya vê bangê ne tenê bi bidawîkirina cureyekî taybetî yê têkoşînê ve sînordar e. Ya bi rastî girîng ev e ku, di çarçoveya dîrokî ya guherbar de, çareserî divê li ser bingeha siyaseta demokratîk, îradeya civakî û avakirina demokratîk were dîtin. Di vî warî de, 27'ê Sibatê pêwîstiya ji nû ve nirxandina rêbazên siyasî di ronahiya şert û mercên guherbar de û vekirina qadeke siyasî ya nû tîne pêş.
Ji ber vê yekê, Banga 27'ê Sibatê divê ne tenê wekî daxuyaniyek encamnameyê, lê di heman demê de wekî xalek destpêkê ku pirsên siyasî yên serdemeke nû derdixe holê jî were xwendin. Pirsa rastîn ev e ku rêça di bangê de hatiye diyarkirin dê çawa di jiyana civakî û siyasî de were nîşandan.
Ji ber ku bangek tenê dema ku vediguhere îradeya civakî, hêza dîrokî bi dest dixe. Ramanek dema ku bi pratîka rêxistinkirî û afirîner re hevdîtin dike dibe rastiyek civakî. Prensîbek dema ku hevtayê xwe di jiyanê de dibîne, taybetmendiyek damezrîner bi dest dixe. Ji ber vê yekê, qada siyasî ya ku bi 27'ê Sibatê ve hatiye vekirin ne li benda pasîf, lê li avakirina erênî nîşan dide. Pêşxistina siyaseta demokratîk, berfirehkirina qadên lihevhatina civakî, xurtkirina bingehên qanûnî yên demokratîk û zêdebûna kapasîteya civakê ji bo rêxistinkirina îradeya xwe aliyên temamker ên vê pêvajoya avakirinê ne.
Avakirina civatek demokratîk ne tenê pêkanîna bernameyeke siyasî ye. Ew li ser pêşxistina hêza civakê ya axaftin, biryardan û rêxistinkirinê ye li hember pirsgirêkên xwe; ew li ser avakirina îradeyek hevpar ji bo jiyana bi hev re tevî cudahîyên xwe ye.
Neteweya demokratîk nayê wateya yekperestkirina cudahîyan. Berevajî vê, ew tê wateya ku nasname, çand, bawerî, çîn û komên civakî yên cuda dikarin jiyaneke hevpar a demokratîk li ser bingeha îradeya azad ava bikin. Ji ber vê yekê, divê neteweya demokratîk ne bi homojenî, lê bi şiyana jiyana cudahîyan di yekîtîyeke demokratîk de bi hev re were fêmkirin.
Li vir, tevlîbûna civakî dibe yek ji pîvanên bingehîn ên nermbûna siyasî. Ev ji ber ku civak ne yekreng e. Beşên cuda yên civakê xwedî hewcedarî, hêvî û ezmûnên têkoşînê yên cuda ne. Siyaseta demokratîk ne li ser jiholêrakirina van cudahîyan e, lê li ser anîna wan li ser zemîneke hevpar a demokratîk e.
Ji ber vê yekê, avakirina civakek demokratîk ne tenê rêxistinbûnek xurttir a kesên xwedî heman raman e. Pirsgirêka rastîn afirandina qadeke siyasî û civakî ye ku kesên xwedî nerînên cuda jî dikarin xwe îfade bikin, beşdarî pêvajoyên biryardanê bibin û bibin damezrînerên jiyana hevbeş.
Ev ne bi rêbazek dogmatîk, lê bi nermbûna prensîbî, afirîneriya siyasî û tevgirtina demokratîk mimkun e. Ji ber vê yekê îro girîng e ku perspektîfên komara demokratîk û civaka demokratîk bi hev re werin nirxandin. Komara demokratîk demokratîkkirina dewletê, ji nû ve sazkirina qanûnê li ser bingeha prensîbên demokratîk û garantîkirina cudahîyan li ser bingeha hemwelatîbûna wekhev dihewîne; di heman demê de civaka demokratîk behsa rêxistinkirina jiyana civakî li ser bingeha pîvanên demokratîk dike.
Ev her du war alternatîfên hev nînin. Demokratîkbûn di asta dewletê de, dema ku ji îradeya gel veqete, dikare veguherînek sînorkirî bimîne. Bi heman awayî, rêxistina civakî, dema ku ji veguherîna di qada hiqûq û siyaseta demokratîk de veqete, bi sînorkirinên xwe re rû bi rû dimîne. Ji ber vê yekê, komara demokratîk û civaka demokratîk divê wekî du aliyên damezrîner ên hevgirtî yên heman veguherîna dîrokî werin hesibandin.
Ji ber vê yekê, pirsa bingehîn ne tenê "Em çi dixwazin" e? Pirsa girîngtir ev e: "Bi rêya çi têkiliyan, saziyan û pratîkan em îro rêziknameya civakî û siyasî ya ku em dixwazin ava dikin?" Ji ber ku civaka demokratîk ne avahiyek e ku di pêşerojê de were avakirin, lê şêwazek jiyanê ye ku îro dest pê dike ku were avakirin. Bi heman awayî, neteweyek demokratîk ne tenê projeyek siyasî ye ku ji bo pêşerojê hatiye hiştin; ew pêvajoyek avakirina civakî ye ku ezmûna jiyana bi hev re di ahengekê de li ser bingeha îradeya azad a cudahîyan, ji îro pê ve, zêde dike.
Rêhevaltiya bi Rêber Apo re
Di vê nuqteyê de, hevrêtiya Rêber Apo ne tenê tê wateya parastina ramanên wî an jî dubarekirina wan bi awayekî têgihîştî. Pirsgirêka rastîn ew e ku meriv rêbaza wî ya fikirînê fêhm bike; ku meriv bikaribe di jiyanê de rêbaza wî ya analîzkirina rastiya civakî, nêzîkatiya wî ya ji bo pêşxistina rêyên siyasî yên nû li gorî şert û mercên guherbar û israra wî ya li ser bingeha îradeya azad ji nû ve biafirîne.
Hevaltî ne li ser jiberkirina ramanan e; ew li ser girtina cewhera afirîner a ramanê û dubarekirina wê di şert û mercên guherbar de ye. Ev berpirsiyarî ne hewce ye ku ezmûnên berê werin veguhestin şert û mercên îroyîn wekî ku ew hene; ew hewce dike ku ji rabirdûyê fêr bibin û çareseriyên orîjînal ji bo pirsgirêkên bêhempa yên îroyîn pêş bixin. Ji ber ku berdewamiya dîrokî ne li ser neguherîna rêbazan e, lê li ser şiyana dubarekirina arasteya bingehîn a di şert û mercên guherbar de ye.
Ew tiştê ku îro hewcedarê me ne dubarekirineke zêdetir e, lê analîzeke zêdetir û afirîneriya siyasî ye. Ew li ser afirandina îmkanên nû ye. Ew li ser vekirina rêyên nû ji bo siyaseta demokratîk e, ne gazindkirina ji tengbûna qadan e. Ew li ser dîtina cudahîyên civakî ne wekî asteng, lê wekî hêmanên damezrîner ên hevjiyana demokratîk e.
Çareserî ne di bilêvkirina rastiyên îdeolojîk de ye, ne jî di wê yekê de ye ku ji aliyê siyaseta rojane ve werin şûştin. Divê çareserî di têkiliya rast û afirîner a di navbera îdeolojî û siyasetê, stratejî û taktîkan, prensîb û nermbûnê, raman û pratîkê de were dîtin.
Îdeolojî rê nîşanî me dide; siyaset dihêle ku em di wê rêyê de bimeşin. Prensîp sînorên me diyar dikin; nermbûn di nav wan sînoran de rêyên nû vedike. Stratejî armancê nîşan dide; taktîk di şert û mercên guherbar de amûrên gihîştina wê armancê pêş dixin. Teorî wateyê dide; pratîk piştrast dike ku teorî di jiyana civakî de hevsengiya xwe bibîne.
Bêyî vê nêzîkatiya bi temamî, em an di nav gotareke îdeolojîk a razber de asê dimînin an jî di nav pêdiviyên siyasî yên rojane de rêya xwe winda dikin. Berpirsiyariya dîrokî di avakirina sentezek afirîner a di navbera van her du tundrewiyan de ye.
Îro, di warê avakirina komareke demokratîk û civakeke demokratîk de, erkê bingehîn ê li pêşiya me tam ev e: pêşxistina xêzeke siyasî ku di prensîban de saxlem be lê di siyasetê de nerm be; di armancên stratejîk de zelal be lê di rêbazên taktîkî de afirîner be; di warê îdeolojîk de xurt be lê di pratîkê de bibandor be. Ji ber ku pêvajoyên dîrokî ne tenê bi ramanên mezin, lê di heman demê de bi aktorên siyasî yên ku dikarin wan ramanan bi rastiyên berbiçav ên jiyanê ve girêbidin, pêşve diçin.
Û belkî pirsa herî bingehîn a divê em îro ji xwe bipirsin ne ew e ku em çiqas baş ramanên Rêber Apo dizanin, lê belê em çiqas bi afirînerî dikarin rêbaza wî ya fikirînê di jiyana xwe de bicîh bînin? Ger pirsgirêk avakirina civakek demokratîk û neteweyek demokratîk be, divê bersiv ne tenê bi gotinan, lê di pratîkê de jî were dayîn. Divê her têkilî, her rêxistin, her qada têkiliya civakî û her destwerdana siyasî wekî zemînek ji bo pêşxistina jiyana demokratîk were hesibandin.
Ji ber ku siyaset ji jiyanê cuda nîne, ew jiyan bi xwe ye. Ji ber vê yekê, erka me ya dîrokî ne ew e ku em li benda derfetên ji hêla şert û mercan ve têne pêşkêşkirin bisekinin, lê belê ew e ku em wan bi awayekî rast şîrove bikin û wan veguherînin îmkanên nû. Ne li ser paşvekişandinê ye dema ku em bi rîskan re rû bi rû dimînin, lê li ser eşkerekirina îmkanên demokratîk ên di nav wan rîskan de bi riya afirîneriya siyasî ye.
Dibe ku duh pir zû bûya, sibê pir dereng be; niha dem hatiye. Niha dem hatiye em zemîna siyasî ya demokratîk a ku di 27'ê Sibatê de hatiye avakirin bi îradeya gel ve girêbidin. Niha dem hatiye ku avakirina civakek demokratîk berfireh bibe. Niha dem hatiye ku îradeya azad a neteweyek demokratîk were rêxistinkirin. Niha dem hatiye ku em di prensîban de hişk bin lê di siyasetê de nerm bin. Niha dem hatiye ku em îdeolojî û siyasetê bi awayekî rast li hev bikin. Û niha dem e ku em gotin, ked û pratîka xwe wekî du dînamîkên damezrîner ên ku hevûdu temam dikin, li ser bingeha îradeya azad, beşdarî avakirina komara demokratîk û civaka demokratîk bikin.
