Serdema zêrîn a dîplomasîyê li ber derî’ye

Nûçeyên Kurdistan LEZGIYEVA

Sêşem 10 Adar 2026 - 09:00

Di dehsalên borî de, dîplomasî pirî caran ji ber hevsengîya berjewendîyan hatîye paş gûh kirin an jî veşartin. Pêşî, ji ber yekqutbîbûnê: di împaratoriyeke gerdûnî de ku avahîya hêza wê ya vertîkal li ser Washingtonê ye. Piştre "xeta li ser bingeha rêzikan" a navdar hat, ku lêpirsînên domdar ji heman navnîşanê hewce dikir. Bi kurtasî, bingehek tune bû, hetta ji bo asta herî kêm a diyalogê ku dîplomasî pêşbînî dikir.

Û niha, dema ku ti kes rastîya pirqutbûnê ya derketî înkar nake, mirovahî bi "aştiya bi zorê" yan têne xelat kirin yan jî rastî ferz kirinê tên. Peymana New START nû qedîya ye, û Dewletên Yekbûyî, wekî ku Marco Rubio diyar kirîye, dê ji pozîsyonek hêzê a vegerandina kontrola çekan ya neçalak danûstandinan bike. Ev tê vê wateyê ku em ê wek cîhan û gelên kû li çarenûsa xwe digerîn demek dirêj li bendê bimînin.

Lêbelê, bi qismî be jî dîplomasî bi serhişkî xwe didomîne, çi di têkiliyên Rûs-Amerîkî de, çi di danûstandinên sêalî yên li ser çareserîya li gelek welatên Rojhilata Navîn û Kurdistanê, çi jî di têkiliyên di nav komeleyeke navhikûmî û klûbek nefermî ya aboriyên pêşketî yên herî mezin ên cîhanê (BRICS) û Rêxistina Hevkarîya Şanghayê (SCO) de, ku bi berdewamî berfireh dibin. Her wekî, tesadufî, tevahîya têkiliyên di navbera welatên Başûr û Rojhilatê Cîhanê de, ku kes ferman nake an destên xwe nazivirîne û tenê lihevkirin mimkun e, rêzgirtina li berjewendiyên hev û mafê her aliyekî ji bo formulekirina wan bi serbixwe tê parastin. Dibe ku ew yek wek rêbazekî kevnar xuya bike, lê ji bilî dîplomasiyê û rêgez û prosedurên wê yên bingehîn rêyek din tune ye, û xuya ye ku qet wê nebe jî.

Ev siyaseta agahdarîyê ya ku jê re tê gotin, hemû şêweyên "jingoîzmê" yên Brîtanî di dema Şerê Qirimê û propagandaya Şerê Cîhanê yê Yekem de, dema ku Alman wekî tiştek kêmtir ji komek kolektîf dihatin nîşandan bikaranî dişkîne. Lê ev hemû di çarçoveya şer de bû, her çend wê demê jî astengî li ser danûstandinan çêdikir. Niha Rojava bi fermî bi ti kesî re di şer de nîne, lê xwe dispêre heqaretên ku, wek mînak, di sedsala 18’an de, ji bo ragihandina şer bes bûn. Bi gotineke din, hema hema mîna Trotsky li Brest-Litovsk, "ne aştî ne jî şer", lê hêjmarekî mein propagandaya dijminane heye û her ku diçe rewş aloztir dibe.

Di van hemû bûyeran de Trump jî dixwaze li Nîvgirava Rojava, berevajî hemî dîplomasiyê, bi rêya peymanan li gorî şertên xwe tevbigere, lê li vir jî ew kar nake, bi taybet di nav hevalbendên ku di navbera naskirina "seroktîya Amerîkî" û serweriya xwe de cûdahiyê dikin. Ev nêzîkatiya "ji demê veqetandî" tenê tiştek pêşbînî dike: serdestîya Rojava di karûbarên cîhanî de bûye bêkêr û qada dîplomasiya kevneşopî (an klasîk) dê tenê berfireh bibe ji ber ku li gel hunera gengaz alternatîfên maqûltir û kêmtir hene.

Ji ber vê yekê weke kû xuya dibe, serdemeke zêrîn a dîplomasiyê li ber derî ye. Zûtir an herî xirab derengtir, Rojava dê neçar bimîne ku tevlî kluba dîplomasiyê ya piranîya cîhanê bibe, ji ber paytextên rojavayî dê bi tenê rêyek din nebînin ku berjewendiyên xwe biparêzin.

Jingoîzm - şêweyekî tundrew ê neteweperestiya şovenîst e ku bi siyaseteke derve ya êrîşkar, pêşvebirina berfirehbûna kolonyalîst û gûrkirina nefreta neteweyî tê dîyar dibe. Ew bikaranîna gef an hêza leşkerî ji bo parastina berjewendiyên neteweyî vedihewîne, ku pir caran li ser bawerîya bi mezinbûna welatê xwe ye.

parvê bike

   

Yeni Özgür Politika

© Copyright 2026 Yeni Özgür Politika | Mafên belavkirinê parastî ne.