Pençeşêr êdî ne qeder e

• Di encama lêkolîn û lêgerînên pisporên tenduristiyê de, rêjeya mirina ji berpençeşêrê kêm bûye. Nexweşiya pençeşêrê êdî ne bêderman e. Di 30 salêndawî de ji sedî 35 mirina ji ber pençeşêrê kêm bûye.

Li gorî rapora îstatîstîkên 2026’an ya Komeleya Pençeşêra a Amerîkayê, têkoşîna li dijî pençeşêrê derketiye asteke dîrokî. Li gorî raporê ji her 10 kesênku bi pençeşêrê dikevin 7 ji wan herî kêm 5 salan dikarin zêde bijîn.

Heta niha nexweşiya pençeşêrê, wekî nexweşiya herî dijwar a bêderman dihatnaskirin. Bi salan e bijîşk û pisporên tenduristiyê li ser vê mijarê serê xwediêşînin û di nava lêkolîn û lêgerînê de ne. Ji ber nexweşiya pençeşêrê her salêbi sed hezaran mirov dimirin.  Li gorî îstatîstîkên rapora Komeleya Pençeşêrê ya Amerîkayê ya 2026’an, di çareseriya nexweşiya pençeşêrê de gaveke dirokîhatiye avêtin. Li gorî raporên dawî, ji her 10 kesên ku bi nexweşiya pençeşêrêdikeve 7 kes ji wan dikarin heta 5 salan bijîn. Ev nîşan dide ku êdî çare û derman ji vê nexweşiyê re tê dîtin. Teşhîskirina zû û tedawiya nûjen, dikarebêtir rê li pêşiya vê nexweşiyê bigire. Bi pêşketina teknolojiyê û tedawiya zû, di30 salên dawî de ji sedî 35 mirinên ji ber nexweşên pençeşêrê kêm bûn.

Penceşêr çi ye?

Ger di nav kakilê şaneyê de, kontrola mezinbûnê ya şaneyê maddeya genetîkî(gen) xelet be, penceşêr rûdide. Bêyî mekanîzmaya pêşîlêgirtina genetîkî, dabeşbûna şaneyan berdewam dikin. Dibe ku sedemên cûda yên têkçûnapêşîlêgirtinê ya mezinbûna genetîkî hebin. Gelek ji van faktorên xeterê, bizanistî têne lêkolînkirinê. Lê, pêşketina tumorê, di paşvekişandinê de bi teqezînayê dîyarkirin. Û ne her kesê ku bi faktorên bi vî awayî yên rîskê rûbirû dibin, nexweş an jî bi penceşêrê nakevin. Ji maddeyek, organîzmayek an jî bandorekhawirdorê ya ku pişgirîya pençeşêrê dike, jê re “kanserojen” tê gotin. Mînak, tûtin xwedan materyalên ku ji her faktorên xeternak a naskirî, bêtir dibe sedemapenceşêrê. Ji devberdana kişandina cixarê bi tenê, dikare qasî ji sedî 30’ê mirinên salane yên ji pençeşêrê, astengdar bike.

Sedemên pençeşêrê 

Sedema penceşêrê hîn bi vebirî (kesin) nayê zanîn. Ji bo nexweşiya penceşêrêdu komên ku pêkerên (faktor) rîskê hene. Ev pêker yek bi şiklê jiyanê, temen, zayend û derbasbûna malbatê (genetik) ve girêdayî ye. Yek jî bi pêkerên hawêr(çevre) ve girêdayî ye. 

Êdî ne qeder e 

Li gorî îstatîstikên rojane yên piştî salên 1991’ê mirina girêdayî pençeşêrê jisedî 35 kêm bûye. Tenê li Amerîkayê nêzî 6 milyon mirov ji nexweşiyapençeşêrê rizgar bûne. Sedema vê yekê teşhîskirina zû, dermankirinên bi rêk û pêk û dermanên bi aqil e. Ev geşedan nîşan didin ku êdî pençeşêr ne qeder e. PÛNG MEDÎA