- Ji ber polîtîkayên "ewlehiyê" û "qedexekirinê" yên li Tirkiyeyê hatine sepandin, gelek ziman û çand winda bûne.
Beşeke mezin jî bi xetereya tunebûnê re rû bi rû ne. Yek ji van zimanên di bin xetereyê de Kurdî ye. Bi taybetî zaravayê Kirmanckî (Dimilkî) yê Kurdî ji ber ku ji hêla pir kêm kesan ve tê axaftin, di bin parastina UNESCO'yê de ye. Zaravayê Kirmanckî bi giranî li Dêrsim, Erzingan, Sewaz, Gimgim, Xinûs, Çewlîg, Amed û Sêweregê tê axaftin.
Hevserokê Komeleya Nivîskarên Kurd Hacî Ozkal û helbestvan Erol Koçer, nirxandinên xwe yên li ser girîngiya zimanê dayikê û bandora bikaranîna wî di qada giştî de li ser parastina zimanan parve kirin.
Hacî Ozkal diyar kir ku ew di vî warî de lêkolînan dikin ji ber ku Kirmanckî bi xetereya tunebûnê re rû bi rû ye û got ku ziman nasnameya mirovan e. Ozkal bal kişand ser pêwîstiya parastina Kirmanckî li hemû deveran û got: "UNESCO dibêje ku zaravayê Zazakî-Kirmanckî di xetereya tunebûnê de ye. Ev ji ber wê yekê ye ku ziman ne ewqas ji ber nifşê pîr, lê ji ber ku ciwan û zarok zaravayê Zazakî napejirînin û naaxivin e. Xetere heye ku di nav 20 salan de Zazakî neyê axaftin. Ger 50 kes di vê salonê de hebin, 30-40 ji wan Zaza ne. Lê çend ji wan bi zimanê xwe diaxivin? Dema ku mirov ji gundan tên bajaran, zimanê wan dibe Tirkî. Dema ku ew rastî Kurmancekî tên, zimanê wan ê duyemîn dibe Kurmancî. Zazakî dibe zimanê wan ê sêyemîn. Ji ber vê yekê, divê Zaza vê yekê baş zanibin: ger zimanê wan bimire, ew ê jî bimirin. Divê Zaza û Kurmanc ji xwe bipirsin. Dema ku zimanê Zazakî bi xetereya tunebûnê re rû bi rû ye, divê em bi zarok û endamên malbata xwe re bi zimanê xwe biaxivin. Divê em bi zimanê xwe stranan bibêjin. Divê zarok jî zimanê xwe bizanibin û pê re bijîn."
Êşa sedsalan; ziman
Ozkal ku got "Hemû êşên ku Kurdan bi sedsalan kişandiye bi zimanê wan ve girêdayî ne," bal kişand ser pêwîstiya avakirina saziyên ziman ji bo fêrbûna ziman. Ozkal got: "Divê em hejmara saziyên ziman zêde bikin û xebatên dijwar bikin. Ji ber ku em ê vî zimanî wekî mîrateyek ji neviyên xwe û zarokên xwe re bihêlin, divê em wan bi vê hişmendiyê mezin bikin. Ev pêvajo ji bo zimanê me meseleya jiyan û mirinê ye. Ger em vê yekê baş fam bikin, em dikarin mirovan bikin ku bi zimanê xwe bijîn. Lê ger ev hişmendiya me tune be û erk û berpirsiyariyên xwe pêk neynin, em ê di 20-30 salan de winda bibin. Zaza û Kurmancên ku vê xetereyê qebûl nakin divê ziman û nasnameya xwe biparêzin û bi zimanê xwe bijîn."
'Divê ziman were nasîn'
Erol Koçer, xebata xwe ya li ser ziman vegot û diyar kir ku armanca wî weşandina ferhengeke Kirmanckî ye. Koçer destnîşan kir ku divê ziman di jiyana rojane de were axaftin da ku ew bijî û got ku ew ji Pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk jî der barê ziman de bendewariyên wî hene. Koçer got: "Pêdivî ye zimanê me were naskirin. Ger zimanê me winda bibe, em jî dê winda bibin. Ziman mafekî bingehîn e. Divê ev maf were naskirin."
MA/MÛŞ
