- Hin film û belgefilm hene nîşan didin ku jin ne tenê qurban in lê pêşeng û şervanên azadiyê ne. Ew li dijî DAIŞ'ê, dagirkeriyê û pergala baviksalarî bi awayekî wêrek têdikoşin. Ev film û belgefilm felsefeya Jin, Jiyan, Azadî û jineolojiyê (zanista jinê) li ser perdeyê didin xuyakirin.
Di 8'ê Adara 1857'an de li New Yorkê (DYA), bi hezaran jinên karkerên tekstîlê (bi taybetî jinên koçber) grevek dan destpêkirin. Daxwazên wan: kêmkirina saetên kar (ji 12-16 saetan bigihêje 8 saetan), heqdesteke wekhev û şertên xebatê yên baştir bûn. Lê di encamê de kargeh hate şewitandin û zêdetirî 100-129 jinên karker di şewatê de mirin. Ev bûyer bû sedema yekemîn têkoşîna mezin a jinên kedkar.
Di 1908-1909'an de jinên sosyalîst li New Yorkê meş û xwepêşandan li dar xistin ji bo mafên dengdanê, aborî û polîtîk. Di 1910'an de li Konferansa Jinên Sosyalîst a Navneteweyî ya li Kopenhagê (Almanya), Clara Zetkin pêşniyar kir ku rojeke taybet a jinên cîhanê were diyarkirin. Pêşniyar hate pejirandin. Sala 1911'an de yekem Roja Jinê ya Navneteweyî li Almanyayê, Danîmarkayê û hin welatên din hate pîrozkirin.
Lenîn di sala 1922'an de 8'ê Adarê wekî Roja Jinên Kedkar a Cîhanê ragihand, ji bo rêzgirtina rola jinan di Şoreşa Rûsyayê de. Di 1977'an de Neteweyên Yekbûyî (NY) 8'ê Adarê wekî "Roja Jinên Kedkar a Cîhanê" qebûl kir û ew kir cejneke fermî ya navneteweyî. Ji wê rojê ve li seranserê cîhanê bi meş, mîtîng, konferans û çalakiyan tê pîrozkirin.
Her sal di 8'ê Adarê de, li seranserê cîhanê Roja Navneteweyî ya Jinan tê pîroz kirin. Ev roj ne tenê pîrozbahiyek e, lê bîranînek e ji bo têkoşîna dirêj a jinan ji bo wekhevî, azadî û mafên xwe. Li Kurdistanê jî ev roj bi ruhê Jin, Jiyan, Azadî tê pîrozkirin û sembola berxwedana jinên Kurd e. Bi kurtasî ji greva 1857'an a New Yorkê bigire heta îro, 8'ê Adarê sembola têkoşîna jinên kedkar û azadîxwaz e li hemû cîhanê!
Di van salên dawî de jî gelek fîlm hene ku vê têkoşînê bi awayekî bi bandor vedibêjin, Carinan ji çîrokên rast, carinan jî ji xeyalan. Li vir çend fîlmên baş hene ku hûn dikarin temaşe bikin û li ser wan bifikirin.
Hidden Figures (2016)
Ev fîlm li ser sê jinên reş ên Amerîkî ye ku di salên 1960'an de li NASA'yê dixebitîn: Katherine Johnson, Dorothy Vaughan û Mary Jackson. Ew bi aqil û biryardariya xwe di warê zanist û fezayê de dîrok nivîsandin lê di heman demê de bi cudahiya nijadî û zayendî re rû bi rû man. Fîlm nîşan dide ku jin çawa di nav sînorên civakê de şoreş çêdikin û cîhanê diguherînin. Ev çîrokek îlhamê ya rast e ku hêj jî bandorê li me dike.
Little Women (2019)
Derhêner Greta Gerwig Adaptasyona herî nû ya romana klasîk a Louisa May Alcott. Çar xwişk – Jo, Meg, Beth û Amy – di dema Şerê Navxweyî yê Amerîkayê de mezin dibin û xewnên xwe dişopînin. Jo March (Saoirse Ronan) dixwaze bibe nivîskar û li dijî normên civakê yên ku jin tenê bizewicin û li malê bisekinin, radibe. Fîlm bi awayekî xweş nîşan dide ku jin çawa xwestekên xwe yên kesane û pîşeyî diparêzin û ev têkoşîn îro jî berdewam e.
Suffragette (2015)
Ev fîlm li ser tevgera jinên ku li Brîtanyayê di salên 1910'an de ji bo mafê dengdanê têdikoşiyan e. Maud Watts (Carey Mulligan) dayikek kedkar e ku tevlî vê têkoşînê dibe, mal û karê xwe winda dike lê dev ji azadiyê bernade. Fîlm bi awayekî rast êş û qurbanîtiya jinan nîşan dide û tîne bîra me ku mafên îroyîn ên jinan bi çi bedelan hatine bidestxistin.
Erin Brockovich (2000)
Çîroka rast a Erin Brockovich (Julia Roberts). Dayikek tenê ku bêyî perwerdehiya hiqûqê, li dijî şirketek mezin a ku ava vexwarinê qirêj kiriye têdikoşe. Bi cesaret û îstîxbarata xwe ew bi hezaran mirovên ku zirar dîtine re edaletê tîne. Ev fîlm mînakek xurt e ku jinên asayî dikarin li dijî hêzên mezin rawestin û biguherînin.
On the Basis of Sex (2018)
Fîlm li ser jiyana Ruth Bader Ginsburg e. Ew yek ji dadwerên herî navdar ên Dadgeha Bilind a Amerîkayê ye. Di salên destpêkê de ew li dijî cudahiya zayendî di qanûnan de têdikoşe û bû sedema guhertinên mezin di mafên jinan de. Ev çîrok nîşan dide ku têkoşîna hiqûqî û sîyasî çawa dikare civakê biguherîne.
Ev fîlm ne tenê çîrokên kesane ne lê çîrokên civakî ne li ser têkoşîna giştî ya jinan li hemberî neheqî, cudahî û sînoran. Di 8'ê Adarê de temaşekirina wan dikare bibe awayekî xweş ku em spasiya wan jinên ku ji bo me rê vekirin bikin û em bi xurtî ji bo siberojek wekhevtir têbikoşin.
Têkoşîna jinên Kurd li ser perdeyê
Di dîroka nêzîk a Kurdistanê de, jin ne tenê beşdarî têkoşînê bûne lê bûne pêşeng û sembolên wê. Ji berxwedana li dijî DAIŞ'ê bigire heta têkoşîna li dijî pergala baviksalarî û dagirkeriyê jinên Kurd bi çek, bi raman û bi jiyanê xwe re şoreşek çêdikin. Ev şoreş ne tenê leşkerî ye, lê di heman demê de felsefî û civakî ye: Jin, Jiyan, Azadî (Jin, Jiyan, Azadî) bûye bangewaziya cîhanê û bingeha rêxistinkirina civaka Rojava. Sînema Kurdî – bi taybetî belgefîlm – vê rastiyê bi awayekî kûr û samîmî vedibêje. Li vir çend fîlmên herî bi bandor hene ku têkoşîna jinan li Kurdistanê nîşan didin.
Girls of the Sun
Derhêner Eva Husson ev fîlm li ser tabûreke jinên Kurd (YPJ) ye ku di sala 2014'an de ji bo rizgarkirina bajarê xwe ji destê DAIŞ'ê têdikoşin çêkiriye. Çîroka sereke li ser jineke Êzidî ye ku ji destê DAIŞ'ê direve û tevlî şervanên jin dibe da ku tolê hilîne. Fîlm bi awayekî xurt nîşan dide ku jin çawa di şer de ne tenê diparêzin lê di heman demê de sembola azadiyê ne. Ev fîlm îlhama xwe ji çîrokên rast ên YPJ'ê digire û bandorek mezin li ser temaşevanan dihêle.
Gulîstan, Land of Roses
Derhêner Zaynê Akyol belgefîlmeke pir bi hêz ku jiyana şervanên jin ên PKK'ê li çiyayan nîşan dide çêkiriye. Derhêner bi xwe diçe nav refên wan û bi awayekî samîmî têkoşîna wan a li dijî dewleta Tirk û ji bo wekheviya zayendî vedibêje. Fîlm nîşan dide ku jinên Kurd çawa çek hildigirin da ku hem xaka xwe biparêzin û hem jî ji hişmendiya baviksalarî û bindestiyê xwe rizgar bikin. Ev belgefîlm wekî portreyeke rastîn a jinan tê binavkirin.
Jiyan's Story (Belgefîlm li ser şoreşa jinên li Sûriyê)
Çîroka jiyaneke şervana gerîla ye ku 20 salên jiyana xwe di têkoşîna çekdarî de derbas kiriye. Fîlm nîşan dide ku jin çawa li hemberî pergala baviksalarî û rejîmên zordar têdikoşin. Ev belgefîlm girîng e ji ber ku têkoşîna jinên Kurd ne tenê li dijî DAIŞ'ê lê di heman demê de ji bo guhertina civakê, ji bo jiyaneke azad û wekhev bû.
Nû Jîn
Belgefîlmeke din a li ser êrîşa DAIŞ'ê ya li ser Kobanê di sala 2014'an de û berxwedana YPJ'ê. Fîlm bi awayekî zelal nîşan dide ku jinên Kurd çawa bi biryardarî bajarê xwe parastin û bûn hêza sereke di şerê li dijî terorê de. Ev fîlm bîranînek e ji bo qurbanî û cesareta wan jinên ku cîhanê diguherînin.
Berbû
Fîlmeke Kurdî ya li ser jinên Serêkaniyê (Serê Kaniyê) ye. Derhêneriya film Sevînaz Evdikê kirey. Di dema dagirkeriya Tirk de çîroka jinan vedibêje ku hem li hemberî dagirkeriyê û hem jî di nav civaka xwe de têdikoşin. Fîlm pêşengiya jinên Kurd ên li Rojavayê Kurdistanê tîne ziman û nîşan dide ku têkoşîn ne tenê çek e, lê di heman demê de xebata ji bo jiyaneke nû ye.
Kobanê
Fîlmeke dirêj a Kurdî ya li ser dorpêçkirina Kobanê (2014-2015) ye, ku YPG û bi taybetî YPJ'ê bajar ji DAIŞ'ê rizgar kirin. Derhênerê film Özlem Yaşar e. Fîlm li ser rolê jinên şervan ên wekî Zehra, Arîn û yên din hûr dibe. Jinên ku bi biryardarî li hemberî tankan rawestiyan û gelek caran bi qurbanîtiya xwe re bajar parastin. Ev fîlm ji aliyê Komûna Fîlman a Rojava ve hatiye çêkirin û bi awayekî rast êş, cesaret û serkeftina wan jinên ku cîhanê diguherandin nîşan dide. Di dawiyê de dîmenên rastîn ên şervanan têne nîşandan ku gelek ji wan şehîd bûne.
Commander Arian
Belgefilma Alba Sotorra belgefîlmeke din a bi hêz e ku li ser fermandarê YPJ'ê Arianê ye – jineke ku di şerê Kobanê de birîndar dibe lê têkoşînê bernade. Fîlm rêwîtiya wê ya fizîkî û ramanî nîşan dide: ji şervanekê bigire heta mamosteyeke ku jinên din perwerde dike. Ev belgefîlm kûrahiya felsefeya jineolojiyê (zanista jinê) û bandora Abdullah Öcalan li ser têkoşîna jinên Kurd nîşan dide.
Ev fîlm ne tenê çîrokên şer in, lê belgeyên şoreşeke kûr in ku jinên Kurd di hemû waran de pêşengiyê dikin. Di sînemaya Kurdî de jin ji rewşa “qurban” derbasî rewşa “pêşeng” dibin û ev yek bandorek mezin li ser nifşên nû û cîhana derve dike. Di demeke ku têkoşîna jinên Kurd berdewam e temaşekirina van fîlman ne tenê huner e lê beşdariyek e di têkoşîna ji bo cîhaneke azad û wekhev de. Jinên Kurd nîşan didin ku azadî bi têkoşînê tê bidestxistin û ev têkoşîn li ser perdeyê jî berdewam e.
NAVENDA NÛÇEYAN
