- Li Sûriyeyê nelirêtiya aborî û derza li fermandeyiyê çareseriyê sabote dike.
Li Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê ji bo xurtkirina bingehên aştiyeke mayinde bi rêya diyalogê hewldan tên kirin û torên berjewendiyan ên curbicur ku ji valahiya desthilatdariyê sûdê werdigirin û parçebûnên di nava burokrasiyê de jî derdikevin holê.
Her çend hewldan tên kirin ku hevsengiya nû ya ku bi vîna hevpar a gelên herêmê hatiye avakirin were parastin jî, li herêma Dêrazorê çerxeke gendeliyê ku bi destê rêveberiya îdarî tê birêvebirin kûrtir dibe. Di heman demê de, li beşa rojava, rêwerzên ewlehiyê yên ku ji derve hatine ferzkirin, dibin sedema têkçûna hevahengiya di navbera komên çekdar ên li qadê de. Tevî pêwîstiya bi şefafiyetê ku şertekî bingehîn e ji bo avakirina atmosfereke guncaw ji bo çareseriyê, ew rastiya ku hin rayedarên herêmî çavkaniyên giştî ji bo dewlemendkirina xwe bi kar tînin, wekî yek ji kêşeyên herî krîtîk ên vê qonaxa veguhêz derdikeve pêş.
Li gorî agahiyên ku ji çavkaniyên herêmî hatine wergirtin, mînaka herî berbiçav a bikaranîna desthilata îdarî bo zirara berjewendiya giştî di rêveberiya herêmî ya Dêra Zorê de diqewime. Tê ragihandin ku Waliyê Dêra Zorê, Ziyad Fewaz Elayîş, pozîsyona xwe ya îdarî û rola xwe di pêvajoya entegrasyonê de, bi kar aniye da ku toreke berfireh ji bo qezenca neqanûnî li herêmê saz bike. Daneyên ji erdê nîşan didin ku Elayîş kontrola rasterast li ser rêyên qaçaxçîtiya neqanûnî ya petrolê didomîne ku ber bi sînorê Tirkiyeyê ve dirêj dibin û navbeynkarên curbicûr dihewîne.
Li gorî agahiyan, ev tora berjewendiyê ne tenê bi çavkaniyên enerjiyê ve sînordar e; ew di heman demê de pereyên reş, bertîl û gendeliya têkildarî erdê jî vedihewîne. Bi rêya mekanîzmayên ku bi rêya derdora xwe ya nêzîk hatine damezrandin, tê gotin ku Waliyê Elayîş erdên niştecîhên herêmî desteser kiriye, bi bikaranîna belgeyên sexte ji bo afirandina xuyangek çalakiya îdarî ya fermî, di heman demê de di nav avahî û milkên nekêşbar de jî spekulasyonê dike. Ev torên qezenca neqanûnî ku nifûsa herêmî ji destkeftiyên wan ên aborî bêpar dikin û valahiyên çavdêriyê yên ku ji hêla pêvajoya siyasî ya berdewam ve hatine afirandin bi kar tînin, bûne çavkaniya sereke ya gilî û gazindan ji bo encumenên herêmî û komên eşîrî.
Li beşên rojava û navendî yên şanoyê, astengiyên îdarî yên ku ji ber polîtîkayên ewlehiyê yên ku ji hêla aktorên derve ve têne rêvebirin, dest pê dikin ku derkevin holê. Biryarên ku ji hêla şandeyek bi serokatiya Cîgirê Wezîrê Derve Nuh Yilmaz ku çavdêriya hevrêziya dîplomatîk û îstîxbaratê ya Enqereyê dike ve hatine şandin qadê, di navbera fraksiyonên di nav Heyet Tehrîr el-Şam (HTŞ) de bûne sedema nakokiyeke tund. Her çend ji rayedarên ewlehiyê hat xwestin ku li gundewarên Şamê tekez li ser gotinên dijî-Îsraîlê bikin jî, ferzkirina ku çalakî li deverên mîna Hesekê tenê bi hedefgirtina saziyên Kurdî ve sînordar bin, hevsengiya navxweyî ya rêxistinê ne aram kiriye.
Li aliyê din, saziyên sivîl û meclisên gel ên ku li qadê çalak in, diparêzin ku rêxistinbûna civakî tenê parêzvanek e li hember wê wêraniyê ku ji ber gendeliya îdarî û krîzên bi destê aliyên derve derketine holê. Rewşa heyî, ji gendeliya aborî li Dêrazorê bigire heta parçebûnên di sîstema fermandariyê de li ser xeta Şam-Idlibê, nîşan dide ku ew kesên hewl didin hawîrdora çareseriyê têk bibin, an jî dixwazin ji pêvajoya veguhêz berjewendiyên xwe yên şexsî bi dest bixin, bi temamî meşruiyeta xwe winda kirine.
MA / E. PEJDER ALTAN
