Talîban bi rêya Asyaya Navîn meşrû dibe?
Kurdistan LEZGIYEVA nivîsand —
Sêşem 18 Hezîran 2024 - 00:19
Duyemîn civîna çaralî ya Koma Têkiliyên Herêmî ya Afganistanê bi beşdariya nûnerên Îran, Pakistan, Hindistan û Rûsyayê li Têhranê hat lidarxistin. Li gor hemû îşaretan biryareke girîng dihat amadekirin, eger em gotina serokê wezareta derve ya Rûsya Sergey Lavrov li ber çavan bigirin ku dibêje, Rûsya dê Talîban* ji lîsteya terorê derxîne û ev pêşniyar ji bo Kremlinê hatîye şandin.
Di vî warî de amaje bi wê yekê hat kirin ku Moskowa li ber naskirina hikûmeta Afganîstanê ye, wek Çînê an Azerbaycanê ku berê balyozxaneya xwe li Kabulê vekiribûn. Qazaxistanê, bi hinceta pratîka Neteweyên Yekbûyî, Talîban ji lîsteya rêxistinên terorê derxist. Her weha welatên din hene ku niyeta xwe ya başkirina têkiliyên bi Talîbanê re nîşan didin. Wekî din, paradoksek heye: ew ji mêj ve bûne rêkûpêk li gelek bûyerên navneteweyî yên ku li Rûsyayê têne lidarxistin. Lê dixuye ku hin têkçûn çêbûne, ku di gotinên Vladimir Putin de di civînekê de bi serokên ajansên nûçeyan ên cîhanê re xuya bû. Wî diyar kir ku "pêwîst e ku hemû peymanên li ser asta Neteweyên Yekbûyî werin cîbicîkirin, di nav de ku hikûmet bi beşdariya hemû komên etnîkî li Afganîstanê tevde be."
Ev mijar ne di rojeva Tehranê ya koma pêwendiyê de bû, ku xuya bû ku xwe amade dike ji bo pêşkêşkirina wê wekî çarekirî di 3’mîn Konferansa Doha ya Neteweyên Yekbûyî ya li ser çareseriya Afganî de, ku şanda Afganî bi serokatiya Wezîrê Derve yê Talîban Amirxan Mutteqî tê de ye hat vexwendin. Di vê navberê de, nûnerê payebilind ê tevgerê Mihemed Ebdulkebîr got ku beşdarbûna civîna li Dohayê "girêdayî naskirina statuya Talîbanê ye." Em bînin bîra xwe ku civîna berê ya welatan li ser Afganistanê di meha Sibatê de bêyî Talîbanê li Dohayê hatibû lidarxistin û li dijî tayînkirina nûnerê taybet ê Neteweyên Yekbûyî ji bo Afganistanê derketin.
Talîban di lîsteya rêxistinên terorê ya Neteweyên Yekbûyî de berdewam e. Cezayên navneteweyî li dijî Kabulê hê jî di meriyetê de ne. Ji ber vê yekê, ne ecêb e ku ew hewl dide ku taktîkek nû bikar bîne- ji bo ku dewletên Asyaya Navîn bi dest bixe, nakokiyên ku di navbera nûnerên sereke yên civaka navneteweyî de hene, bikar bîne, da ku "zirara" ji bo xwe kêm bike. Çend welatên herêmê, berjwendiyên xwe yên aborî li Afganîstanê diparêzin, demek dirêje danûstandinên vekirî û piştperdeyê ligel Kabulê dikin. Bi taybetî Çîn û Pakistan bi awayekî aktîf tevlî vê yekê dibin.
Moskowa gav bi gav û bi hişyarî tevlî pêvajoyê dibe. Kazakistan jî bi awayekî berbiçav xurt dibe, ku ji ber wê ye, wekî ku Astana dibêje, "ji ber girîngiya pêşxistina hevkariyên bazirganî û aborî bi Afganistana nûjen re û têgihîştina ku ev rejîm li vî welatî faktorek demdirêj e." Emerîkî jî dixebitin, mîsyonên xwe yên li Afganîstanê diparêzin. Di van şert û mercan de Kabul bi tevlêbûna di projeyên stratejîk ên navherêmî de hewl dide polîtîkayeke derve ya ku hîn jî li ser aboriyê ye bi giranî li ser têkiliyên herêmî pêş bixe. Endezyariya siyasî ya bi vî rengî girîngiya danûstandinên nav-Afganî yên ku li Dohayê têne binav kirin bêbandor dike weke kû xûya dibe ku bêyî beşdarbûna nûnerên hukûmeta Kabulê.
Hê hêviyên serketinê yên bi vê forumê re têkildar nînin. Ji ber vê yekê divê Doha yan rojeva danûstandinan biguhere yan jî hikûmeta Afganîstanê nas bike û xwe feshkirinê ragihîne. Heya niha di warê pêşxistina diyaloga aştiya neteweyî de rewşeke xitimî heye. Mimkun e ku ramana organîzekirina yek ji dewreyan li cîhek din, di nav de li paytexta dewletek Asyaya Navîn, pêk were.
* Bi biryara Dadgeha Bilind a Federasyona Rûsyayê ya di 14’ê Sibata 2003’an de tevgera Talîban wek terorîst hat naskirin, li Rûsyayê xebatên wê hatin qedexekirin.
parvê bike
Nivîsên Kurdistan LEZGIYEVA
Dagirkerî û xîyanet wê binkeve!
6 tebaxê
Ji Asya Navîn heta Zagrosan!
23 tîrmehê
Pezeşkiyana neçaverêkirî
16 tîrmehê
Li ser peyva ‘’Dijminê Gel’’
9 tîrmehê
Li Asya Navîn “Konsepta Cîhana Tirkan”
2 tîrmehê
Jİ BÎR NEKE TU KURDÎ!
25 hezîranê